Links

http://www.yumpu.com/en/document/view/11244776/psychomanipulation-tomasz-witkowski

 

 

http://www.freedomofmind.com/

 

 

 

 

[polish}

 

Psychomanipulacja

 

Niektóre metody ograniczania swobodnego myślenia stosowane w środkach masowego przekazu)

 

W ostatnim fragmencie niniejszego rozdziału zajmiemy się jedną z najbardziej istotnych kwestii dotyczących wpływu sposobu przekazywania informacji ma swobodę myślenia odbiorcy. Kwestia ta związana jest ze wspomnianym uprzednio zatruciem informacyjnym środowiska społecznego człowieka. Zatruciu informacyjnemu środowiska społecznego dotychczas poświęcało się niewiele uwagi. W istocie jest ono równie groźne, jak zatrucie środowiska biofizycznego, trudniej jednak dostrzegalne. Powoduje – do czego powrócimy jeszcze przy końcu tego fragmentu – drastyczne ograniczenie swobody myślenia, tym bardziej niebezpieczne, iż bez zewnętrznego nacisku, bez przymusu, wręcz odwrotnie – stara się, aby pigułka informacyjna została połknięta dobrowolnie i z przyjemnością. Dla specjalistów od reklamy i propagandy korzystających z osiągnięć nauk społecznych informacja stanowi tylko środek do osiągnięcia celu, bez żadnych ograniczeń natury etycznej. A zatem – inaczej niż w nauce – jest zupełnie obojętne, czy będzie to informacja prawdziwa czy też fałszywa, jeśli cel zostanie osiągnięty. Zatrucie informacyjne polega (1) m.in. na tym, że wśród olbrzymiej ilości informacji niewiele jest informacji rzeczywiście dla człowieka istotnych i niewiele jest informacji prawdziwych. Mamy zatem do czynienia z deprawacją natury etycznej poprzez bardzo dużą ilość przekazów wzrokowych i słownych. Oddziałują one na człowieka w ten sposób, iż przestaje on swobodnie i samodziel¬nie myśleć, traci kontakt z rzeczywistością pozaznakową.

 

Przy nieustannym bombardowaniu jednostki ideami propagandowymi – pisze M. Choukas – odrywa się ona wcześniej czy później od rzeczywistości (…) Jej związki ze światem realnym się rozpadają (…) i propagandysta dostarcza stopniowo wszelkich rad, które zaspokajają ciekawość jednostki. Zanika inicjatywa, stabilizują się horyzonty myślowe. Wszystko, co indywidualne, ulega zamrożeniu, staje się statyczne. I niezależnie od władzy, jaką dysponuje jednostka, dostaje się ona całkowicie pod wpływ propagandystów. Kontrola nad postępowaniem jednostki przechodzi w końcu ze strefy jej psychiki w ręce propagandysty (2).

 

Wydaje się, że powyższe stwierdzenia dotyczą nie tylko propagandy politycznej sensu stricto. Dotyczą one również, w większym lub mniejszym stopniu, wszelkiej propagandy w szerokim rozumieniu tego słowa (3). Istnieje wiele metod, których stosowanie przyczynia się w sposób szczególnie wydatny do zatrucia informacyjnego środowiska społecznego człowieka. Metody te stosowane są tak w reklamie (4), jak i w propagandzie. Słusznie też twierdzi Marshall McLuham, że metody oddziaływania informacyjnego stały się od czasu rewolucji graficznej znacznie bardziej skuteczne niż poprzednio. Przeka¬zy wzrokowe oddziałują bowiem w większości wy¬padków znacznie silniej niż przekazy słowne.

 

Na podstawie analizy znacznej części literatury przedmiotu (5) zostało tu wyodrębnionych kilkanaście podstawowych metod, stosowanych (w pełni lub nie w pełni świadomie) zarówno w oddziaływaniu bezpośrednim, jak i w oddziaływaniu pośrednim, tzn. za pomocą masowych środków przekazywania informacji. W związku zaś z tym, iż nazwy wyszczególnionych poniżej metod w literaturze przedmiotu bywają różne, a często w ogóle ich brak, zostały one skonstruowane przez autora (niniejszego opracowania w oparciu o terminologię angielską oraz o istotne cechy owych metod.

 

Metod oddziaływania za pomocą przekazów wzrokowych i słownych jest w rzeczywistości o wiele więcej, niż wyliczamy poniżej. Często bowiem, zależnie od potrzeb sytuacji, bywają stosowane tzw. metody kombinowane, zawierające kilka różnych elementów wyszczególnionych tutaj metod podstawowych. Metody te opisujemy w sposób skrótowy.

 

1. Metoda pozornego wyboru polega na tym, iż przedstawia się kilka różnych punktów widzenia da¬nego problemu, lecz w taki sposób, iż nieco bardziej pozytywnie przedstawia się ten punkt widzenia, o jaki chodzi oddziałującemu. Można nawet się wa¬hać: tak czy tak? Tego rodzaju stanowisko, jak pod¬kreśla się w publikacjach z danego zakresu, jest bardziej przekonywające. Albowiem wybór, decyzję dotyczącą słuszności danego poglądu, zostawia się odbiorcy. On sam stwierdza, iż właśnie ten pogląd jest słuszny. Oddziałujący jedynie przedstawiła zagadnienie w ten sposób, aby odbiorca dokonał takiego właśnie, a nie innego wyboru.

Trzeba tu zaznaczyć, iż stwierdzenie ze strony oddziałującego, na pewno tak i tylko tak często wywołuje opór. A przecież nie o to chodzi.

 

2. Metoda ośmieszania, lecz nie ludzi a poglądów, które się zwalcza. Na ogół jednak nie stosuje się metody ośmieszania do poglądów głęboko zakorzenionych, np. do poglądów religijnych, gdyż byłoby to nie skuteczne. Ośmieszanie bowiem przynosi rezultaty odwrotne od zamierzonych wte¬dy, gdy stosowane jest do poglądów bardzo głęboko zakorzenionych w psychice danego odbiorcy. Ośmieszanie tego rodzaju poglądów ludzie uważają za osobistą obrazę, to zaś budzi w nich wrogość.

 

3. Metoda autorytatywnego świadectwa polega ma operowaniu twierdzeniami osób, które w danym środowisku uważane są za autorytet. Należy przy tym wskazać na źródło, aby rozmówcy mogli się przekonać na własne oczy.

 

4. Metoda transferu (przeniesienia) polega na tym, iż kojarzy się pogląd, który się propaguje, z tym poglądem lub pojęciem, które w danym środowisku jest oceniane pozytywnie. Można też odwrotnie; skojarzyć pogląd, który się zwalcza, z pojęciem lub poglądem wywołującym w danym środowisku odruch niechęci. Na przykład: brudna wojna w Algierze. Zostało tu skojarzone pojęcie, do którego ludzie czują odrazę (brud) z pojęciem wojny, która jest niesprawiedliwa. Należy tu zaznaczyć, iż za pomocą pewnych metod (np. znaną metodą zdania większości, omawianą dalej) można co prawda wmówić ludziom, że biała ściana ma odcień zielonkawy. W żadnym wypadku jednak nie można ludzi przekonać, że ściana ta ma kolor soczystej zieleni. Przekonywający narazi się bowiem na śmiech jawny lub – co gorzej – ukryty, poza plecami. Straci zaufanie. A potem już, nawet wtedy, gdy będzie podawał informacje prawdziwe (zgodne z rze¬czywistością), i będą one przyjmowane z niedowierzaniem. Zaufanie bowiem ma to do siebie, iż bardzo trudno je zdobyć, łatwo zaś stracić. Na kwestię tę zwraca się wiele uwagi.

 

5. Metoda niezależnego zdania polega ma pozornym całkowitym nie zwracaniu uwagi na to, czy odbiorcy zgadzają się z oddziałującym czy też nie. Podkreśla się bowiem, iż przewagę w stosunkach wzajemnych między ludźmi ma na ogół ta strona, której nie zależy, a w każdym razie okazuje, że jej nie zależy. Zostało to sformułowane w tzw. prawie Rossa, dotyczącym zależności zachodzących w grupach dwuosobowych (6). Jeśli zatem oddziałujący będzie całkowicie pewien własnego zdania, lecz okaże, iż nie zależy mu bynajmniej na przekonaniu odbiorców o swojej słuszności – przekona ich często skuteczniej niż wtedy, gdy będą myśleli, że chce ich przekonać. Trzeba jednak zaznaczyć, iż warunkiem skutecznego stosowania tej metody jest to, co popularnie nazywa się także niekiedy siłą przyciągania. Kwestia ta nie jest dotychczas zbadana.

 

6. Metoda selekcji polega na przedstawianiu tylko faktów przemawiających za tezą, o której słuszności chce się kogoś przekonać, całkowitym zaś pomijaniu licznych faktów. Unika się wtedy konieczności dyskusji i kontrargumentacji. Co więcej, twierdzi się w takim wypadku, iż owe inne fakty w ogóle nie istnieją. Przy stosowaniu tej metody dba się także o to, aby osoby, na które się oddziałuje, nie miały dostępu do szerszych źródeł informacji. Jeśli bowiem dostęp ten będzie możliwy, meto¬da selekcji doprowadzić może (i często doprowadza) do rezultatów odwrotnych niż zamierzane (przysło¬wie ludowe kwituje to celnym stwierdzeniem: kłamstwo ma krótkie nogi. Metoda selekcji pole¬ga bowiem na przedstawianiu części prawdy przy jednoczesnym twierdzeniu (explicite lub implicite), iż jest to tzw. cała prawda dotycząca danego zagadnienia. Jeśli zostanie zachowany warunek odcięcia tych, na których się oddziałuje, od szerszych źró¬deł informacji, metoda ta bywa dosyć skuteczna w stosunku do ludzi prymitywnych na niskim stopniu rozwoju umysłowego oraz w stosunku do ludzi nawykłych do uległości. Oni bowiem chcą być przekonani. Występuje tu pewien mechanizm racjonalizacji, który – oddziałujący za pomocą metody selekcji – wykorzystuje się w sposób możliwie najbardziej efektywny.

 

7. Metoda zamiany nazw jest nieco podobna do opisanej poprzednio metody transferu (przeniesienia). W metodzie zamiany nazw nie chodzi jednak o łączenie pojęcia obojętnego emocjonalnie z pojęciem emocjonalnie nieobojętnym (w sensie pozytywnym lub negatywnym), lecz o zamianę jednej nazwy na inną, która wywołuje silną reakcję emo-cjonalną, przeważnie natury negatywnej. Tak np. w pewnym odłamie prasy amerykańskiej zamiast nazwy komuniści używa się zwykle nazwy czerwoni, wiadomo bowiem, iż słowo to wywołuje u niektórych osób silniejszą negatywną reakcję emocjonalną niż słowo komuniści. Z drugiej znów strony, jeśli pragnie się np. wywołać pozytywną reakcję emocjonalną – słowa swobodna inicjatywa brzmią dla wielu uszu o wiele lepiej niż słowo kapitalizm. Metoda zamiany nazw rzadziej jednak używana jest dla wzbudzenia reakcji emocjonalnych pozytywnych, o wiele częściej zaś dla wywołania nienawiści do określonych grup ludzi lub nawet określonych jednostek. Obecnie, wraz ze wzrostem oświaty i kultury wielkich grup ludzi, metoda za¬miany nazw stosowana jest rzadziej niż poprzednio. Należy bowiem zaznaczyć, iż metoda ta – jak i metoda selekcji – daje najlepsze rezultaty przy oddziaływaniu na ludzi prymitywnych, o niskim poziomie umysłowym. Obydwie te metody zresztą, sto¬sowane w zasadzie przez warstwy rządzące od tysięcy lat, obecnie stają się coraz mniej efektywne.

 

8. Metoda negatywnych grup odniesienia to metoda bardziej ogólna, raczej pomocnicza i na ogół skuteczna, służąca do wzmożenia integracji danej grupy i utrwalenia pozytywnej postawy względem określonych poglądów w sposób pośredni, a miano¬wicie za pomocą wzbudzania i utrwalania negatyw¬nej postawy wobec innych grup (lub innej grupy) ludzi wyznających inne poglądy. Metody postępo¬wania są oczywiście podobne, niezależnie od treści wchodzących w grę poglądów. Twierdzi się w takim wypadku, iż np. dany zespół poglądów jest jedynie i zawsze słuszny; a zatem ci, którzy wyznają ów zespół poglądów, lub też ci, którzy są takimi a takimi, są pod pewnymi aspektami lepsi od tych, którzy są innymi lub wyznają inne zespoły poglą¬dów. Lepsi są zaś dlatego, iż tylko oni są właśnie takimi, lub dlatego, że znają prawdę inni jej nie znają lub brak im określonych cech, są więc godni pogardy lub w najlepszym razie litości. Stąd też z początku powstaje niechęć, potem zaś bardzo często nienawiść. W rezultacie utrwala się pozytywna postawa wobec określonego zespołu poglądów. A o to przecież chodziło. Za pomocą stosowania metody negatywnych grup odniesienia wyzyskuje się właściwą, naszemu gatunkowi dążność do wywyższania się kosztem bliźnich, czyli to, co stanowi jedną z form ekspansji osobowości. Tak np. twierdzi się, iż rasa biała jest lepsza pod wieloma względami od czarnej lub żółtej (co udowadnia się za pomocą odpowiednich badań naukowych) albo iż pracownik umysłowy jest lepszy od fizycznego itd. Są to przykłady najprostsze, istnieje wiele innych, bardziej złożonych. Metoda negatywnych grup odniesienia stosowana była i jest w szerokim zakresie przez poszczególnych dyktatorów i poszczególne sekty. Hitler wmawiał Niemcom, iż są wykwitem rasy aryjskiej, Mussolini twierdził ze swojego balkonu, iż Włosi są potomkami Rzymian, a każdy członek danej sekty religijnej jest przekonany, iż tylko on oraz ego, współbracia z danej sekty mają monopol na prawdę.

Przy posługiwaniu się metodą negatywnych grup odniesienia nie precyzuje się naczelnych kryteriów wartości, byłoby to bowiem niebezpieczne. Propago¬wanie zaś poglądów lepszości i wyższości jest możliwe wskutek powszechnego braku umiejętności myślenia w dziedzinie precyzowania kryteriów wartości.

 

9. Metoda zdania większości polega w zasadzie na tym, iż twierdzi się, propagując dany pogląd, że wszyscy tak myślą. Jest to metoda tak szeroko stosowana, iż przeniknęła nawet do dyplomacji. Mężowie stanu przemawiają więc, w imieniu narodu (co jest rozumiane w sensie formalnym ze względu. na fakt, iż jest to posunięcie dyplomatyczne), a inni mężowie stanu odpowiadają im w ten sam sposób, sugerując jak gdyby, iż stoi za nimi cały naród, który w pełni popiera ich poglądy. Następnego zaś dnia następuje zamach stanu. Prezesi organizacji lub dyrektorzy zakładów pracy także zwykli – czyżby prawem naśladownictwa? – przemawiać w imieniu wszystkich członków naszej organizacja itd., mimo iż członkowie ci są często wręcz odmiennego zdania. Przy stosowaniu metody zdania większości operuje się przeważnie twierdzeniem nieprawdziwym, a w każdym razie niesprawdzonym. Metoda zdania większości jest obecnie mało skuteczna, gdyż stała się ona rodzajem banału, nie mówiąc już o tym, iż operowanie zdaniem większości w celu przekonania rozmówców lub słuchaczy nie ma nic wspólnego z dobrze uzasadnionym poglądem na dane zagadnienie. Obecnie zaś te właśnie poglądy zaczynają być przede wszystkim brane w rachubę.

 

10. Metoda bezpośredniego kłamstwa, którą często posługuje się propaganda, wymaga dużej dozy bezczelności i pewności siebie. Przy stosowaniu tej metody dba się szczególnie o to, aby kłamstwa były prawdopodobne, odpowiadały przekonaniom większości słuchaczy, oraz tworzyły spójną logicznie całość. Metoda ta stosowana jest często w celu wzmacniania i utrwalania wyrobionych już uprzednio postaw. Kłamliwe, tzn. niezgodne z rzeczywistością fakty, przedstawia się z możliwie dużą ilością drobnych szczegółów, co więcej – stara się właśnie o to, aby szczegóły te były wyraźnie, uwypuklone. Stwarza to bowiem po¬zory prawdy. Stosowanie metody bezpośredniego kłamstwa nie jest zbyt bezpieczne dla oddziałującego, w pewnych warunkach jednak – zwłaszcza w warunkach społecznego napięcia – pozwala osiągnąć zamierzone rezultaty. Co prawda, na krótką metę. Stosując tę metodę, przedstawia się na ogół fakty fałszywe wraz z faktami prawdziwymi (tzn. zgodnymi z rzeczywistym stanem rzeczy), gdyż w ten sposób także stwarza się pozory prawdy oraz dezorientuje czytelników, słuchaczy lub telewidzów.

 

11. Metoda stereotypów polega na stworzeniu stereotypu, a następnie na częstym operowaniu stereotypem określonego typu osoby, reprezentującej grupę ludzi, w stosunku do której pragnie się wzbu¬dzić i utrwalić postawę negatywną lub pozytywną. Tak np. niektóre koła w USA operują stereotypem krwiożerczego komunisty, z drugiej- zaś strony w tzw. minionym okresie operowało się stereotypem kapitalistycznego krwiopijcy itd. Podobne przykłady można by także podać, jeśli chodzi o stereoty¬py pozytywne, grające rolę ideałów. Wraz ze wzrostem kontaktów międzynarodowych oraz poziomu wykształcenia metoda stereotypów ulega z konieczności stopniowemu zanikowi.

 

12. Metoda powtarzania sloganów – warunkiem skuteczności tej metody jest przede wszyst-kim tzw. właściwy slogan, tzn. stosunkowo krótki i tak sformułowany, aby oddziaływał ma wyobraź¬nię i uczucia odbiorcy. Slogan tego rodzaju powi¬nien być także dostosowany do psychiki tej grupy ludzi, na którą pragnie się oddziałać. Slogany bywają różnego rodzaju, np.: Your country needs you – Twój kraj Ciebie potrzebuje (slogan angielski z czasów I wojny światowej), czy też hitlerowski slogan: Ein Volk, ein Reich, ein Führer – Jeden naród, jedno państwo, jeden wódz. Sto¬sując metodę powtarzania sloganów zakłada się, iż odbiorca owych sloganów nie będzie się zastana¬wiał ani nad znaczeniem poszczególnych słów, ani nad prawdziwością całego sformułowania. Wykorzystuje się zatem lenistwo myślowe ludzi. Z chwilą jednak, gdy ludzie wskutek znalezienia się w pewnych sytuacjach zaczynają myśleć i zastanawiać się, metoda powtarzania sloganów staje się nieskuteczna, obracając się często przeciwko tym, którzy ją stosują.

 

13. Metoda tła emocjonalnego – można ją także nazwać obszerniej: metodą wywoływania okre¬ślonego nastroju kojarzonego z przekazywaniem określonych informacji. Nastrój wywołuje się wśród grupy ludzi za pomocą różnorodnych środków (odpowiednie otoczenie zewnętrzne, pora dnia, oświetlenie, muzyka, pieśni lub piosenki, ewentualnie taniec lub lekkie środki podniecające), a następnie przekazuje się odpowiednie im formacje, dbając jednak, aby informacji tych nie było zbyt wiele. Jest oczywiste, iż wywołany nastrój powinien w możli¬wie wysokim stopniu korelować pozytywnie z treścią przekazywanych informacji. Dlatego np. byłyby prawdopodobnie pewne trudności, gdyby się prag¬nęło stosować opasaną tu metodę do propagandy współczesnej wojny, dotychczas bowiem nie zostały jeszcze skomponowane piosenki na temat uroków walki atomowej. Być może jednak nastąpi to w niedalekiej przyszłości. Jest pożądane, aby muzyce piosenek albo też pieśni, których używa się często przy stosowaniu. metody tła emocjonalnego, towarzyszyły odpowiednie słowa. W ten sposób właśnie najlepiej łączy się dwa zasadnicze elementy danej metody: nastrój i treść. Tak też np. – zaznaczamy to jedynie w charakterze dygresji – propaguje się za granicą seks, który znakomicie odwraca uwagę młodszych i starszych ludzi od spraw społecznych. Propaganda tego rodzaju popierana jest często przez państwo, a tzw. sex-explosion w niektórych krajach (nie mylić z eksplozją demograficzną) nie jest bynajmniej rezultatem samorzutnego i niekontrolowanego oddziaływania różnych czynników. Metoda tła emocjonalnego stosowana jest od tysięcy lat przez wszystkie zorganizowane religie oraz wiele różnorodnych organizacji. Stosowana jest także – w bar¬dzo wysokim stopniu natężenia – przy obrzędach inicjacji u ludów pierwotnych oraz, słabszym stopniu natężenia – przez skauting. Dzieci bowiem i młodzież podlegają na ogół o wiele silniej sugestii nastroju niż dorośli, obecnie jednak w mniejszym stopniu niż dawniej, a to z powodu kryzysu jednolitych kryteriów wartości.

 

Należy zaznaczyć, iż omawiana tu metoda jest na ogół bardzo skuteczna nie tylko w zastosowaniu do dzieci i młodzieży. Oddziaływaniu jej ulegają ludzie nawet o dosyć wysokim stopniu wykształ¬cenia, lecz słabym zmyśle krytycznym, tzn. nie nawykli do samodzielnego myślenia. Metoda tła emocjonalnego ma jeszcze tę zaletę, iż za jej pomocą nie tylko kształtuje się i utrwala, odpowiednie postawy, lecz także w znacznym stopniu wzmacnia integrację danej grupy oddanej określonemu oddziaływaniu. W tym celu jednak określone operacje kojarzenia wywołanego nastroju z danymi informacjami powinny być powtarzane dosyć często raczej w ustalanych odstępach czasu, powinny także odznaczać się pewną różnorodnością. Zresztą tak się przeważnie czyni, zwłaszcza w masowych środkach oddziaływania.

 

Równie powszechna jest metoda uzasadnień naukowych – jest ona jednak tak znana, że nie ma potrzeby jej tutaj przedstawiać.

Metody tu opisane są stosowane nie tylko w propagandzie, lecz także w wychowaniu domowym i szkolnym, w kierowaniu ludźmi w zakładach pracy itd. W tych wypadkach jednak są one stosowane bezwiednie, tzn. stosujący je przeważnie (nie zdają sobie sprawy, iż stosują właśnie tę a nie inną metodę. W propagandzie, także w niektórych organizacjach metody te stosowane są na ogół świadomie. Celem wymienionych metod, jak zostało to zaznaczone na początku rozdziału, jest spowodowanie określonego postępowania ludzi. Postępowanie jednak w większości wypadków jest wynikiem określonej postawy, postawa zaś implikuje nie tylko określony sposób odczuwania; lecz także określony sposób myślenia. Wydaje się, iż warto się zastanowić, jaki jest podstawowy cel pośredni – będący w tym wypadku koniecznym warunkiem zmiany postępowania – który osiąga się, za pomocą stosowana opisanych metod oddziaływania. Innymi słowy: w jaki sposób dochodzi do wytworzenia i utrwalenia owych postaw, tak korzystnych dla oddziałującego?

 

Otóż we wszystkich niemal opisanych metodach chodzi o oddziaływanie za pomocą słów lub obrazów na różnego rodzaju uczucia, o podsycanie tych uczuć i w ten sposób ograniczanie swobody myślenia tych, na których się oddziałuje, bądź intensyfikacją ich myślenia w zamierzonym kierunku. Jest to w danym wypadku konieczny warunek zmiany ich postaw. Chodzi bowiem o to, aby myśleli oni tak, jak życzy sobie tego oddziałujący, niezależne od faktu, czy ma on rację – oceniając ,na podstawie racjonalnych przesłanek – czy też nie. Wtedy, gdy zespół poglądów oddziałującego jest zgodny z poznaną dotychczas rzeczywistością, może on operować argumentami racjonalnymi (7), które – jak się wydaje – są nie do odparcia na dłuższy dystans, gdyż wytrzymują próbę konfrontacji z rzeczywistym stanem rzeczy. Chociaż opinie oparte ma silnych uczuciach bywają niekiedy dla ludzi ważniejsze niż fakty. Wtedy natomiast, gdy poglądy oddziałującego wpajane tym, na których się oddziałuje, nie są oparte na przesłankach racjonalnych, oddziałujący może jednak zyskać wysoki stopień powodzenia w działaniu, jeśli potrafi umiejętnie operować różnego rodzaju metodami oddziaływania. Metody te stanowią dla niego istotną pomoc. Są w wielu wypadkach skuteczne. A zatem można by je nazwać metodami dobrej roboty.

 

 

W tym miejscu powstaje dylemat, który rozwiązać można wtedy, jeśli wyraźnie określimy to, co nazywamy dobrą robotą. Biorąc to pod uwagę, należałoby zatem nazwać wymienione tutaj metody oddziaływania metodami dobrej złej roboty (8). (…) Z jednej strony bowiem jest to działanie często o wysokim stopniu skuteczności, z drugiej zaś – trudno mówić w szerszym znaczeniu o dobrej robocie wtedy, jeśli jednym z koniecznych warunków jej powodzenia jest ograniczenie niejako od wewnątrz swobody myślenia ludzi, co na dłuższą metę ze względu, na rozwój społeczny nie wydaje się korzystne (9). Jest to także sprzeczne ze sprecyzowanym powyżej wzorcem wychowawczym (…).

 

Nie sądzimy bynajmniej, iż propaganda może nie być stosowana. Przy obecnej przewadze myślenia emotywnego nie jest możliwe mobilizowanie ludzi do jakichkolwiek akcji inaczej jak przez tzw. środki perswazyjne, przekazywane za pomocą masowych urządzeń. Jest zresztą interesujące, co podkreślił Ch.L. Stevenson, iż przy całkowitej emocjonalnej neutralizacji słów: propagandysta i moralista mogą być one stosowane zamiennie, jeden i drugi bowiem starają się wpłynąć na postawy ludzi za pomocą różnych środków perswazji, odwołują się do znaczeń emocjonalnych poszczególnych słów lub zwrotów i w ten właśnie sposób powodują zmianę postaw (10).

 

W niniejszym rozdziale pragnąłem jedynie podkreślić, iż zmiana postawy powoduje zmianą myślenia w określonej dziedzinie lub na określony temat. Jeśli wychodząc z określonych kryteriów wartości pragnie się raczej wzmóc umiejętność myślenia racjonalnego oraz swobodę myślenia, to wydaje się, iż ten sposób propagandy lub moralizowania, jaki uprawiany jest dotychczas, nie zawsze służy temu celowi.

 

Jarosław Rudniański

Fragment artykułu pochodzi z książki: Homo cogitans. O myśleniu twórczym i kryteriach wartości, Warszawa, Wiedza Powszechna, 1981, s. 122-136.

 

Przypisy:

(1) Klasyczną już pracą opisującą zatrucie informacyjne (chociaż bez użycia tego terminu), spowodowane przez pracowników nauk społecznych na usługach agencji reklamo¬wych, jest książka V. Packarda: The Hidden Persuaders, New York 1960.

(2) M. Choukas: Propaganda Comes of Age, Washington 1965, s. 257 (cyt. wg Q. Arbatow: Propaganda na Zachodzie. Doktryny, metody, organizacja, Warszawa 1972).

(3) Przytaczamy tu kilka definicji terminu propaganda: Propaganda: próba wpłynięcia na działania, myśli i uczu¬cia ludzi lub zapewnienia sobie przyjęcia przez nich okre¬ślonego przekonania, postawy, doktryny lub zasady (C. V. Good (red.): Dictionary of Education, New York 1959, s. 424). Jest to rozumienie najszersze tego terminu. Rozumienie węższe: Propagandą nazywa się usiłowanie oddziaływania na osobowość oraz dążenie do sprawowania kontroli nad zachowaniem się jednostek w stosunku do wartości trak¬towanej jako nienaukowa lub wątpliwa w określonym spo¬łeczeństwie i czasie (L. W. Doob: Public Opinion and Propaganda, New York 1956, s. 240). Rozumienie pośrednie: (…) propaganda to pozyskiwanie dla jakiejś idei lub akcji (J. Sosnowski: Teoria propagandy w zarysie. Warszawa 1948, s. 9).

(4) Metody reklamy oraz mechanizmy psychologiczne wykorzystywane przez reklamę opisane są dobrze w literaturze przedmiotu w języku polskim przez M. E. Burtta: Psychologia stosowana, Warszawa 1965, s. 472-537. Na ostatniej stronie swojego opracowania, w rozdziale zatytułowanym Psychologia reklamy, Burtt pisze: Postęp społeczny opiera się na opinii publicznej, na nią z kolei można wywierać wpływ za pomocą rozmaitych technik psychologicznych. Czy nazwiemy je propagandą, czy wychowaniem to już sprawa w dużym stopniu umowna.

(5) Biorąc pod uwagę niewielką objętość rozdziału, wymienianie tutaj wszystkich pozycji, na jakich oparł się autor, nie wydaje się celowe. Podstawowe prace z tego zakresu to: J.A.C. Brown: Techniąues of Persuasion, New York 1963; K.W. Doob: Propaganda: Its Psychology and Techniąue, New York 1935; tenże: Public Opinion nad Propaganda, New York 1956; L. Frazer: Propaganda, London 1957; C.I. Hovland, I.L. Janis, H.H. Kelly: Communication and Persuasion: Psychological Studies of Opinion Change, New Haven 1959; D. Katz, D. Cartwight, S. Eldersveld, A. Mc Ciung Lee: Public Opinion and Propaganda, New York 1954; W. Schramm (red.): Mass Communications, Urbana 1961, oraz The Process and Effects of Mass Communication, Urbana 1955. Z polskich prac dotyczących tej tematyki należy wymienić publikację F. Malczewskiego: Amerykańska wojna psychologiczna, Warszawa 1964, wzmiankowaną już pracę J. Sosnowskiego: Teoria propagandy w zarysie, L. Wojtasika: Psychologia propagandy politycznej. Warszawa 1975, S. Kwiatkowskiego: Slowo i emocje w propagandzie, Warszawa 1977, M. Szulczewskiego: Informacja społeczna, Warszawa 1979, z prac radzieckich zaś – wspomnianą pracę G. Arbatowa: Propaganda na Zachodzie.

(6) Zob. A. Eskola: Social Influence and Power in Two-Person Groups, Copenhagen 1961, s. 25.

(7) Bogaty zestaw metod operowania argumentami racjonalnymi daje T. Pszczołowski w pracy: Umiejętność przekonywania i dyskusji, Warszawa 1964.

(8) Nasuwające się prakseologowi rozwiązanie za pomocą relatywizacji: metody dobrej roboty, jeśli chodzi o sprawność działania, a złej, jeśli chodzi o środki lub o cel – nie rozwiązuje, niestety, sprawy. W dalszym ciągu bowiem dla szerokich warstw ludzi pozostaje otwarte pytanie, co będziemy nazywali dobrą robotą. Zob.: T. Kotarbiński: Medytacje o życiu godziwym. Warszawa 1966, s.142-143.

(9) W pewnych sytuacjach społecznych (np. zagrożenia wojennego, wojny) stosowanie wyszczególnionych w tym artykule metod oddziaływania słownego uważane bywa za nieodzowne.

(10) Ch. L. Stevenson: Ethics and Language, New Haven 1960, s. 243-252

[żródło: http://www.kns.gower.pl]

 

 

 

– kapsułkowanie (polish)

 

 

 

 

 

O metodach psychomanipulacji sekt na swoich członków i sposobach wyjścia z sekty mówiono podczas międzynarodowej konferencji, 7 maja w Warszawie. Oprócz wystąpień prelegentów, zajmujących się badaniem sekt, można było wysłuchać świadectw osób, którym udało się je opuścić.

O oddziaływaniu psychomanipulacyjnym jako formie nadużyć w sektach opowiedział ks. dr hab. Dariusz Krok z Uniwersytetu Opolskiego. Prelegent przyznał, że zagadnienie oddziaływania psychomanipulacyjnego jest niewątpliwie jednym z największych problemów doświadczanych przez osoby, które były wykorzystywane przez grupy kultyczne. „Ludzie mogą przyłączać się do grup kultycznych z różnych przyczyn. W niektórych przypadkach ich decyzja opiera się na swobodnym wyborze, ale w innych może być wynikiem manipulacyjnego wpływu grupy, stosującej psychologiczną perswazję”. Naukowiec powiedział, że analizując psychomanipulację w kontekście grup kultycznych, wielu autorów zwraca uwagę, że procesy psychomanipulacyjne są w centrum działań sekt i prowadzą do nadużyć oraz psychicznych szkód, zatem świadomość tych procesów i zdolność do obrony przeciwko technikom manipulacyjnym odgrywa bardzo ważną rolę we współczesnym świecie.

 

Ks. dr hab. Dariusz Krok w swym referacie przedstawił oddziaływania psychomanipulacyjnego jako formy nadużyć w sektach na podstawie teorii i wyników badań empirycznych. Jak przyznał, trzy główne kategorie perswazji używane przez sekty zostały zidentyfikowane i opisane, a są to dowody osobiste, logiczne i emocjonalne. Duchowny zaznaczył, że z punktu wpływu społecznego, ludzie ufają najbardziej tym osobom, które uznają za kompetentne i wiarygodne. „Z tego powodu przywódcy sekt mogą posługiwać się autorytetem i zaufaniem, aby zdobyć wiarygodność swoich członków w celu przyjęcia przez nich niektórych wartości i zachowań. Liderzy sekt często dostosowują swoje komunikaty do adresatów tak, aby uzyskać najkorzystniejsze odpowiedzi. Oddziaływania emocjonalne są uważane za skuteczne w przekonywaniu, gdyż odgrywają istotną rolę w procesach zmiany postaw”.

 

Ks. Krok przyznał, że w celu manipulacji, sekty rozpowszechniają wiadomości, które wywołują lęk i obawy np. przewidywania dotyczące końca świata z jednoczesną deklaracją, że jedynym sposobem na uratowanie życia jest całkowite poddanie się nauce grupy. Innym przykładem wpływu emocjonalnego jest bazowanie na mechanizmie niedoboru. Sekta może przekonywać, że istnieje ograniczona liczba osób, które uzyskują dostęp do raju oraz, że dotyczy to tylko tych, którzy akceptują prawdy propagowane przez lidera.

 

Duchowny zaprezentował wyniki badań nad strategiami manipulacyjnymi (egzystencjalna, kulturalno-religijna, ochronna), które są charakterystyczne dla grup kultycznych w obecności lub braku uprzedniego powiadomienia. Wyniki pokazały, że najbardziej negatywny wpływ stwierdzono przy zastosowaniu strategii ochronnej, a najmniej negatywny – podczas strategii egzystencjalnej. Uprzednie powiadomienie, stosowane w formie ujawnienia tożsamości grupy, prowadziło do bardziej negatywnych procesów poznawczych oraz nieprzychylnego nastawienia do komunikatów i mówcy. Według naukowca z Uniwersytetu Opolskiego wnioski z badań mogą być przydatne w pomocy ofiarom sekt. Osoby takie powinny bardziej dążyć do zrozumienia technik psychologicznych, które umożliwiają liderom i członkom sekt prowadzenie działalności zagrażającej autonomii i tożsamości. Praktycy pomagający ofiarom sekt mogą tworzyć praktyczne strategie, które pozwolą im skuteczniej pomagać osobom dotkniętym manipulacją w sektach.

 

O osobistym doświadczeniu, jakim był kontakt z sektą, opowiedziało francuskie małżeństwo Isabelle i Dominique Lorenzato. Przez 22 lata byli oni członkami sekty, której przywódcą był Robert Le Dinh, skazany niedawno przez sąd francuski na 15 lat więzienia. Państwo Lorenzato przyznali, że początkowo przyciągnęła ich chrześcijańska nauka głoszona przez guru, działalność dobroczynna prowadzona we wspólnocie lokalnej i rodzinna atmosfera. W niedługim czasie guru zaczął mówić o objawieniach, których doświadczał, co stawiało go wysoko w hierarchii boskiej i przyznawało władzę zbawiania dusz. Nauka Roberta Le Dinh skupiała się na jego objawieniach, uznaniu jego autorytetu i władzy, całkowitym oddaniu będącym dowodem wiary, akceptacji cierpień, przekraczaniu granic, pełnieniu misji duchowej mającej na celu walkę ze złem na świecie i oczyszczenie z win, wyzbyciu się dóbr materialnych, śmierci indywidualności, reinkarnacji i odpowiedzialności duszy, prawie powrotu (jeśli adepci sprzeniewierzą się przykazaniom guru, spadną na nich i ich bliskich nieszczęścia łącznie ze śmiercią).

 

Byli członkowie sekty podkreślili, że guru głosił swoje nauki podczas długich, obowiązkowych zgromadzeń, codziennych i trwających do późna w nocy. Zgromadzenia te i zakaz odpoczynku w czasie dnia powodowały ciągły deficyt snu w konsekwencji czego członkowie sekty zapadali na zdrowiu. Dodatkowo do praktyk, które wyczerpywały fizycznie należało przestrzeganie postu, zanosić wielogodzinne nocne modlitwy, czy wypełniać codzienne obowiązki domowe. Państwo Lorenzato przyznali, że adepci żyli w strachu. Bali się wszystkiego: życia, śmierci, łączenia się w pary i zrywania związków. Guru decydował o narodzinach, imionach, zawodzie (dla „zewnętrznego wizerunku”), samochodach, domach. Na wszystko trzeba było uzyskać jego zgodę, również na odwiedziny u rodziny, w przypadku, gdyby była przeciwna sekcie. Ponieważ świat zewnętrzny był zły, nie można było mieć tam przyjaciół. Tylko guru i jego przykazania były dobre. Adepci nie mogli o niczym decydować.

 

Zgromadzenia były okazją do surowego napiętnowania osób, które sprzeniewierzyły się naukom guru i jego woli, poprzez długie, publiczne posiedzenia, podczas których odbywało się „słowne kamienowanie”; adept musiał uznać swój błąd. Guru wprowadzał rywalizację w grupie, aby adepci nawzajem się pilnowali i donosili na siebie. Niektóre zadania duchowe i objawienia były przeznaczone dla wybranych jednostek i trzeba je było zachować w ścisłej tajemnicy. Guru nie pracował, był całkowicie na utrzymaniu członków sekty. Wymagał sprzętów, luksusowych ubrań, gadżetów, które miały mu służyć do zarabiania pieniędzy. Ponieważ adepci byli zmuszani do wyczerpującej pracy destrukcja jednostki poprzez codzienne osłabienie fizyczne i psychiczne ułatwiała uwięzienie w tym iluzorycznym świecie. Wymagana była całkowita uległość wobec guru, aż do akceptacji kontaktów seksualnych, których celem było oczyszczenie członków sekty z win. Nieposłuszeństwo miało zaś prowadzić do śmierci duszy, szaleństwa i sprowadzić nieszczęście na dzieci i rodzinę.

 

Państwo Lorenzato przyznali, że myśl o tym, aby uwolnić się od sekty pojawiła się wtedy, gdy guru podzielił sektę na 2 części, przez co nie mieli oni codziennego kontaktu z ich przywódcą. Wówczas powoli zaczęło docierać do ich świadomości, że można żyć i funkcjonować bez niego. Proces uwalniania się od sekty oraz postawienie przed sądem ich przywódcy nie były jednak proste, o czym nie tylko opowiedzieli jej byli członkowie, ale też adwokat państwa Lorenzato mec. Daniel Picotin.

 

Prawnik przypomniał, że w dniu 18 września 2010 roku Robert Le Dinh został skazany przez Sąd Przysięgłych w Ariège we Francji za gwałty, napaści seksualne na małoletnich poniżej 15 roku życia i wykorzystywanie słabości. Proces ten odbył się po półrocznym dochodzeniu, wzięło w nim udział 5 oskarżycieli prywatnych i organizacja UNADFI (Narodowy Związek Stowarzyszeń Działających w Obronie Rodzin i Osób Pokrzywdzonych przez Sekty). Adwokat państwa Lorenzato przyznał, że działania Roberta Le Dinh są prawdziwą kopalnią wiedzy na temat sposobów, które stosują guru, aby zwabić swoje ofiary. Na początku interesująca rozmowa w gronie życzliwych osób, jak w dużej rodzinie. Guru, uznany za charyzmatycznego, był doskonałym mówcą, którego słowa poruszały do głębi członków grupy.

 

Daniel Picotin przyznał, że istotą tego procesu było stwierdzenie, czy przysięgli mogliby uznać stan zniewolenia psychicznego za uniemożliwiający odmowę spełnienia wymagań guru o charakterze zarówno finansowym, jak i seksualnym. „Moi klienci pozostawali w tym psychicznym uzależnieniu przez 22 lata i 7 miesięcy, niełatwo więc było wytłumaczyć sądowi na czym polegał ów stan podporządkowania, w którym żyli tak długo. W konsekwencji, z braku dowodów na stosowanie przemocy psychicznej oraz ze względu na to, że zniewolenie psychiczne nie zostało stwierdzone, można było uznać, że było przyzwolenie i Robert Le Dinh mógłby zostać uniewinniony” – wyjaśnił mec. Picotin. Obrona guru polegała na twierdzeniu, że małoletni kłamali, a oskarżyciele prywatni byli manipulowani przez małżonków Lorenzato, którzy zawiązali spisek, żeby się zemścić. Jednak trwający 7 dni proces toczący się przed Sądem Przysięgłych, pozwolił wielu ofiarom, które nie występowały jako oskarżyciele prywatni, złożyć udokumentowane i szczegółowe świadectwo w tej sprawie.

 

Stawienie się ofiar w sądzie wykluczało istnienie spisku. Biegły sądowy – psychiatra – ujawnił perwersję i deprawację charakteru guru, a przede wszystkim pokazał, że adepci znajdowali się w stanie psychicznego przymusu i uzależnienia. Wreszcie, Robert Le Dinh został skazany na 15 lat pozbawienia wolności; ława przysięgłych uznała za zbyt niski wymiar kary proponowany przez prokuraturę, która żądała od 10-12 lat pozbawienia wolności. Przywódca sekty, który odpowiadał przed sądem z wolnej stopy, otrzymał natychmiastowy nakaz aresztowania i został przewieziony do więzienia, jednak wniósł apelację i sprawa zostanie wkrótce rozpatrzona ponownie przez Sąd Przysięgłych w Haute Garonne.

 

O stosowaniu ostracyzmu jako narzędzia znamiennego dla wielu grup religijnych opowiedziała Achille Aveta, były świadek Jehowy. Ta włoska pisarka i dziennikarka przyznała, że rygorystyczne stosowanie zasad ostracyzmu jest charakterystyczne w wielu grupach dużego nacisku. Wymaga się przy tym od członków, aby unikali i ignorowali tych, którzy opuścili grupę lub byli z niej wydaleni. W przypadku niektórych ruchów religijnych, gdy jeden z członków oficjalnie postanowi opuścić grupę, jest ekskomunikowany, a zatem jest wyłączony z sieci powiązań, które powstały podczas jego członkostwa w grupie. Zerwanie relacji dotyczy też rodziny i przyjaciół, którzy uważają eksczłonka za wyrzutka, człowieka martwego. Taka dyrektywa ma destrukcyjny wpływ na relacje rodzinne i pozostawia ofiary w zaburzonym stanie emocjonalnym, duchowym i czasami fizycznym – przyznała prelegentka z Włoch. Achille Aveta powiedziała, że o tym, w jaki sposób stosować ostracyzm, regularnie instruuje świadków Jehowy Ruch Strażnica. „Członków prosi się o skrupulatny ostracyzm byłych członków, nawet jeśli odnosi się to do najbliższych osób z kręgu rodzinnego; kto nie zastosuje się do tych reguł, ryzykuje zarazem wydalenie i taki sam ostracyzm”.

 

Dokładnie badając sprawozdania Towarzystwa Strażnica z dekady 2000-2010, okazuje się, że 1.335.139 osób opuściło ruch lub nie działało w nim (we Włoszech w tym samym okresie, liczba ta wynosiła 37128). Objawy niezadowolenia są coraz bardziej widoczne, nawet publicznie, jak stało się w Fortaleza (Brazylia), Bostonie (USA) i w Rzymie (Włochy). Dzięki świadomym działaniom takim, jak imprezy publiczne, ulotki i billboardy uwrażliwiano rządy narodowe na okrutne praktyki ostracyzmu, przyczyny rozpadu rodzin. Chociaż świadkowie Jehowy starają się przekonać społeczeństwo, że wszyscy oddzieleni (tj. wydaleni) byliby zgodnie z nakazami Biblii grzesznikami, prawda jest taka, że wielu z tych wydalonych po prostu nie zgadzało się z niektórymi naukami Organizacji. Mając to na uwadze Raymond V. Franz, nieżyjący już członek światowego Ciała Kierowniczego Towarzystwa Strażnica, napisał: „Znam wielu ludzi, którzy jasno wyrażają ten niepokój [prawdy], a jednak są oznaczeni jako ‘odstępcy’, ‘antychryści’, ‘narzędzia szatana’. W każdym przypadku, jedynym powodem potępienia jest fakt, że nie byli w stanie zgodzić się z wszystkimi naukami i strategiami organizacji, i jednocześnie zachować szczerość”.

 

O tym jak po wyjściu z sekty powrócić do rzeczywistości opowiedział Christian Szurko, krajowy koordynator ds. dobroczynności: Dialogue Centre z Wielkiej Brytanii. Szurko przyznał, że w przeszło 30-letnim okresie jego działalności, która polega na oferowaniu pomocy członkom i byłym członkom ekstremistycznych i autorytarnych sekt, nauczył się rozpoznawać wzorzec ozdrowieńczej podróży powrotnej, przez którą przechodzi większość osób opuszczających sekty i usiłujących odbudować swe życie oraz dawne relacje. Każda z tych osób czyni to trochę inaczej: jest to „wzorzec”, który nie jest stały. Człowiek musi przyswoić go na miarę swych własnych potrzeb i decyzji. Prelegent przyznał, że poznając ten wzorzec coraz dokładniej, uświadamiał sobie, w jaki sposób można umożliwić klientom zastosowanie go do ich wyjątkowej sytuacji i nauczyć się wykorzystywać go tak, aby pomóc ludziom w odzyskaniu ich utraconej kontroli nad życiem.

 

Christian Szurko przyznał, że w związku z tym, iż umysły członków inwazyjnych sekt są wypełnione po brzegi oczekiwaniami ich przywódców, osobiste myśli i uczucia adeptów pozostają stłumione i wyparte. Prelegent potwierdził, że z tego powodu opisuje ten aspekt procesu ozdrowieńczego za pomocą metafory, którą określa mianem „dobrowolnej re-ewaluacji”. Jego celem jest pomóc ludziom w „stworzeniu przestrzeni” na ich własne myśli i uczucia.

 

Przedstawiciele Europejskiej Federacji Ośrodków ds. Badań i Informacji o Sektach, spotykają się każdego roku w innym mieście europejskim.

 

Warszawska konferencja odbyła się pod hasłem „Systemowe nadużycia w sektach: świadectwa i dowody”. Spotkanie zorganizowane było przez Europejską Federację Ośrodków ds. Badań i Informacji o Sektach (FECRIS), Ruch Obrony Rodziny i Jednostki (RORiJ) oraz Wyższą Szkołę Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu. W konferencji uczestniczyło ok. 150 osób w tym przedstawiciele krajów Europy, Stanów Zjednoczonych i Kanady.

 

Europejska Federacja Ośrodków ds. Badań i Informacji o Sektach powstała we Francji w 1994 roku. Federacja zrzesza krajowe organizacje przeciwdziałające aktywności sekt. Polskim przedstawicielem w FECRIS jest Ruch Obrony Rodziny i Jednostki.

 

http://duchowy.pl/2011/05/08/metody-psychomanipulacji-sekt-i-sposoby-wyjscia-z-nich-konferencja-w-warszawie/

 

 

 

http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,4741

 

Sukcesy odnoszone przez organizacje religijne, kościoły i sekty bardzo często są wynikiem stosowania przemyślnych technik manipulacyjnych i działań socjologicznych. Osoby poddane tym oddziaływaniom zazwyczaj nie orientują się, że pewne zabiegi i wydarzenia są wyreżyserowane i mają na celu wymuszenie przyjęcia przez daną jednostkę wzorów myślenia, norm i ocen obowiązujących wewnątrz tych organizacji.

 

 

 

Działalność organizacji religijnych i sekt, a zwłaszcza niebezpieczeństwa z nimi związane, została zauważona i stała się przedmiotem wypowiedzi organów rządzących, tak na świecie, jak i w naszym kraju. I tak „Rezolucja w sprawie ruchów kultowych w Europie” Parlamentu Europejskiego z 28.2.1996r. stwierdza m.in., że ruchy te angażują się w działalność niedozwoloną lub wręcz przestępczą, która jest pogwałceniem praw człowieka. Rekomendacja na temat „Nielegalnej działalności sekt” z 22.6.1999r., uchwalona przez Radę Europy, potwierdza powyższe sformułowania. O problemie sekt i kultów informuje również „Raport o niektórych zjawiskach związanych z działalnością sekt w Polsce” z 15.5.2000r., opracowany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.

 

Działalność manipulacyjna koncentruje się głównie na zmianie osobowości, albowiem przekształcenie osobowości pociąga za sobą zmianę całej wiązki postaw, wraz ze zmianą zasad je integrujących. Zmiana osobowości może zakładać zmianę elementów poprzednio wymienionych. [ 1 ]

 

W literaturze używa się terminu „kult” w odniesieniu do grupy, której przekonania i praktyki są osłonięte tajemnicą, jej członkowie skupiają się wokół specyficznie pojmowanego Boga.

 

Destrukcyjnymi nazywa się te kulty, które stosują ekstremalne i nieetyczne techniki manipulacji w celu zwerbowania i wcielenia nowych członków, kontroli ich myślenia, uczuć i zachowania. Najwięcej takich grup ma charakter religijny, lecz istnieją także kulty polityczne, handlowe czy pseudoterapeutyczne.

 

W. Kulbat do najbardziej niebezpiecznych ruchów religijnych i sekt, które określa się jako kulty destrukcyjne, zalicza m.in. Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny, Kościół Zjednoczenia (Moona), Kościół Scjentologii (Ron Hubbard), Instytut Wiedzy Transcendentalnej (Mahariski Mahesh Yogi), Misja Boskiego Świata (Maharaj Ji) i inne. [ 2 ]

 

Jak pisze Z. Bauman „Wspólnoty wiary nie mogą się ograniczać jedynie do propagandy, do głoszenia nowej prawdy w imię przyciągnięcia nowych wyznawców. Aby wiara była prawdziwie żarliwa, musi być wsparta rytuałami: ciągiem regularnych imprez (wieców patriotycznych, zjazdów partyjnych, mszy kościelnych), w których członkowie winni uczestniczyć jako aktorzy, dzięki czemu poświadczona i pogłębiona zostaje wspólnota uczestnictwa i losów. Wspólnoty wiary różnią się (…) rygoryzmem i zakresem wymagań, jakie stawiają przed swoimi wyznawcami”. [ 3 ]

 

Poniżej zostaną omówione oddziaływania psychomanipulacyjne w sektach i w zakonach na przykładzie Towarzystwa Jezusowego (jezuitów). Podjęta zostanie próba pokazania, że w tych dwóch przykładowych rodzajach organizacji religijnych mogą być wykorzystywane te same mechanizmy manipulacyjnego oddziaływania na jednostki, dla wykorzystania ich do pewnych celów, postawionych przez przywódców.

Psychomanipulacje w sektach

 

Cechą charakterystyczną manipulacji w sektach jest to, że przedmiotem ich zainteresowania jest całe życie wyznawców. Ze względu na to, że sekty są z reguły mniejszościami wystawionymi na zewnętrzne naciski, panuje w nich nastrój oblężonej twierdzy i występuje tendencja do unifikacji większości zachowań. W skrajnych przypadkach podejmowane są próby zupełnego odcięcia wspólnoty od reszty społeczeństwa, wszechstronnej kontroli poddane zostaje całe życie wyznawców, bez reszty wypełniane przez wspólnotę, nie dopuszcza się do niekontrolowanych kontaktów z otoczeniem. [ 4 ]

 

Pomiędzy wspólnotami istnieją różnice co do zakresu uniformizmu, czyli podporządkowania życia doktrynie wspólnoty, jednak jak stwierdza Z. Bauman, we wszystkich przypadkach zasady te są mgliste, niejasno określone i nigdy z góry nie przesądzone. Za najważniejsze zawsze uznaje się te kwestie, co do których wszyscy mają być zgodni. W efekcie mogą nastąpić ingerencje także i w sprawach wstępnie uznanych za obojętne, jeśli dojdzie do rzeczywistego czy domniemanego konfliktu między nimi a doktryną wspólnoty. [ 5 ]

 

Proces wprowadzania kandydata do sekty jest z reguły delikatny, ze stopniowym odsłanianiem wymagań. Stosowane są oddziaływania emocjonalne, np. oparta na potrzebie afiliacji czy miłości, opisywana już przeze mnie technika „bombardowania miłością”, techniki ingracjacji, takie jak pochlebstwa, flirt; ale także oferty pomocy żywnościowej czy leczniczej, rozdawnictwo darów czy pieniędzy. W tym ostatnim przypadku jest wykorzystywana reguła wzajemności. Obok tych metod pojawia się wymóg bezwarunkowego poddania się woli przywódcy. Niektóre sekty do tego stopnia koncentrują się na osobie swojego lidera, że przyznają mu prerogatywy boskie. [ 6 ]

 

Według teorii Loflanda, który wyodrębnia szereg faz strategii oddziaływania manipulacyjnego sekty na jednostkę (koncepcja konwersji do sekty przez „odfiltrowanie”), jest to faza „chwytania”, czyli nawiązywania kontaktu w miejscu publicznym i sprowadzania na teren grupy. [ 7 ]

 

Dalej następuje izolacja jednostki poprzez wyeliminowanie informacji z zewnątrz, odcięcie od rodziny, przyjaciół, czasopism, radia, telewizji a nawet opieki lekarskiej. Kolejnym krokiem jest zastosowanie metod przebudowy świadomości, prowadzących do pewnych zaburzeń poznawczych (technika „bombardowania intelektualnego”). Jej istotą jest wykorzystywanie stanów bezrefleksyjnych i heurystyk poznawczych, do których ludzie mają tendencję się uciekać, aby zredukować wysiłek intelektualny w radzeniu sobie ze złożonymi, problematycznymi sytuacjami. Jedną z takich powszechnie wykorzystywanych heurystyk jest założenie, że świat ma uporządkowaną i przewidywalną strukturę, dzięki czemu można na podstawie części jakiegoś komunikatu trafnie zrekonstruować jego inne treści, aspekty itp. Sekty narzucają swoją własną logikę i argumentacje jako niepodważalne. [ 8 ] Jest to faza „nauczania” i „kapsułkowania”.

 

Charakterystyczne dla retoryki sekt jest potępienie i odrzucenie zwyczajów oraz metod przyjętych wśród reszty społeczeństwa. Gromione jest ono np. za grzeszność i bezbożność, sobkostwo i chciwość, przedkładanie dóbr materialnych nad wartości duchowe, a także za deptanie wolności jednostki, niszczenie wrażliwości i życzliwości międzyludzkiej, szerzenie niesprawiedliwości, zachęcanie do rywalizacji i walki itp. [ 9 ]

 

W „kapsułkowaniu” chodzi o kontrolowanie sytuacji przez przywódcę sekty, celem przezwyciężenia wszelkich wątpliwości kandydata. Temu zamierzeniu służy absorbowanie jego uwagi przez ciągłą aktywność, włączenie go w kolektywne działania grupy takie jak modlitwy, śpiewy oraz zastosowanie takich środków, jak zapewnienie wyłączności przepływu informacji od nawracających do nawracanych. Wszystkim tym zabiegom i czynnościom towarzyszy okazywanie miłości i życzliwości kandydatowi. [ 10 ]

 

Bardzo skuteczne jest ograniczanie snu i pożywienia oraz powodowanie zmęczenia. Ma miejsce ciągła obecność i kontrola ze strony członków sekty, ustawiczne napominanie i szkolenie. Wszystkie te działania doprowadzają nowo pozyskanych do stanu duchowej egzaltacji i zmienionej świadomości, rezultatem jest likwidacja oporu i wymuszenie automatycznego posłuszeństwa wobec poleceń. [ 11 ] Ostatnią fazą jest angażowanie kandydata do sekty, przez stopniowe wciąganie go do przyjętych wzorów uczestnictwa w grupie.

 

Omówiona strategia kształtuje w osobie będącej przedmiotem manipulacji sekty poczucie przynależności do niej, bycia kimś specjalnym i potrzebnym. W rezultacie myśli o ewentualnym opuszczeniu sekty są określone jako „próba”, „kuszenie”, „działanie szatana” itp. [ 12 ] następnie rewizja dotychczasowego systemu wierzeń, wypracowanie nowych struktur poznawczych, schematów myślenia i interpretacji. Oddziaływania grupowe prowadzą do wytworzenia oczekiwań co do doświadczenia specjalnych zdolności duchowych i silnych więzi w grupie. [ 13 ]

 

Psychologowie wskazują, że tylko w jednym momencie osoba zagrożona manipulacją sekty ma możliwość podjęcia samodzielnej decyzji: gdy zastanawia się jeszcze, czy pójść na teren grupy, czy też nie? Ze względu na silne oddziaływania innych członków dalsze samodzielne strategie wymykają się jednostce z rąk. [ 14 ]

 

Skutkiem powodzenia strategii sekty jest zmiana osobowości zwana psychomutacją. Odbywa się ona w trzech etapach. Pierwszym z nich jest fascynacja nauką sekty, po nim następuje zniszczenie poczucia osobistego niebezpieczeństwa oraz — pod wpływem oddziaływań — zbudowanie nowej tożsamości, obejmującej całkowitą zmianę stosunku do otoczenia (dotychczas widziane jako w miarę przyjazne, zaczyna być odbierane jako wrogie), i radykalizację wielu poglądów np. przerwanie nauki, ortodoksyjny wegetarianizm). Pojawia się wspominany kompleks twierdzy, gdy nowo zdobyty wyznawca pragnie żyć wyłącznie wśród współwyznawców. [ 15 ]

 

J. Ritchie przytacza listę kilkunastu wskaźników, które występują u osób poddanych oddziaływaniu sekt. Jest to nagła, wyraźna zmiana osobowości, sprawianie wrażenia nieobecności bądź transu, zamknięcie się w sobie i tajemniczość, posługiwanie się nowym językiem — żargonem sekty, nowy sposób odżywiania, nowe kontakty towarzyskie a także utrata poczucia humoru i zdolności krytycznego spojrzenia. Występuje także przyjmowanie agresywnej postawy obronnej, zmiana naturalnej mimiki twarzy, utrata umiejętności abstrakcyjnego myślenia i nie używanie metafor, utrata płynności wypowiedzi i zmiana dotychczasowego sposobu formułowania myśli. Autor wymienia również ograniczenie zdolności do zawierania związków intymnych, chłód i brak uczuć w stosunkach z rodziną i przyjaciółmi, zmiany fizyczne (nagły spadek lub wzrost masy ciała) spowodowane nieodpowiednią dietą, bezsennością, przemęczeniem, a także zachowania neurotyczne, psychotyczne, skłonności samobójcze ale również niezwykłe podniecenie i witalność czy fascynacje nową literaturą. W rzeczywistości istnieje duże zróżnicowanie reakcji emocjonalnych osób znajdujących się pod wpływem sekt. [ 16 ]

 

J. Prokop podaje, że wiele sekt zezwala na pewne formy kontaktów z rodziną celem wyłudzenia od niej pieniędzy, które służą następnie propagandzie i rekrutacji dalszych członków oraz umacniają pozycję sekty i jej przywódców. Podejmowane są również próby „oswojenia” bliskich osób wcielonych do grupy, przez zapraszanie ich na święta i imprezy wewnętrzne. W trakcie takich wizyt wykazywana jest szczególna dbałość o niepozostawianie członka sekty sam na sam z bliskimi jemu osobami. [ 17 ] Wspomniany autor formułuje również w swej pracy szereg zaleceń i dyrektyw dla osób chcących pomóc w pokonywaniu uzależnień ze strony sekt i związków religijnych. [ 18 ]

 

 

 

O skuteczności psychomanipulacji związanych z wierzeniami może świadczyć kilka spektakularnych przykładów. L. Festinger w jednym z badań zinfiltrował pewną sektę z Salt Lake City w USA. Centralną jej postacią była kobieta utrzymująca, że otrzymuje przekazy od „strażników zamieszkujących przestrzeń kosmiczną”. Pewnego razu „strażnicy” zapowiedzieli wielką powódź, która w dokładnie określonym czasie miała zalać większość kontynentu. Sekta zaczęła się dyskretnie przygotowywać do ewakuacji albowiem na cztery dni przed potopem miał przybyć spodek i ich uratować. Tak się oczywiście nie stało i wydawać by się mogło, że ludzie czekający z płaszczami w rękach na ratunek, którym wreszcie powiedziano, że w wyniku ich wiary i modlitw Bóg nie ukarze Ziemi, zrozumieją, że są manipulowani i oszukiwani. Niestety, nie. W wyniku dużego dysonansu (wielu członków sekty było bardzo zaangażowanych w działalność sekty — pozbyli się pracy, kosztowności itd.) i chęci jego redukcji, wyznawcy zaczęli się starać o jak największe wsparcie społeczne dla swoich poglądów. Sekta utrzymująca dotąd dyskrecję i izolację zaczęła poprzez głośną „akcję misyjną” nawracać jak najwięcej nowych osób. [ 19 ]

 

Innym przykładem są wydarzenia w Kościele Prawdziwego Słowa, grupy wierzącej w dosłowną prawdziwość Biblii. Posługując się Apokalipsą według świętego Jana, Kościół wyliczył, że jedna trzecia mieszkańców Ziemi zginie w wojnie nuklearnej, a oni sami dzięki boskiej inspiracji przetrwają, będą leczyć rannych i pomagać tym, którzy przeżyją. Udali się na odludne tereny w południowo-zachodniej części USA, gdzie poświęcili swój czas budowie schronów przeciwatomowych. Po odebraniu „proroczej” wiadomości stu trzech członków Kościoła spędziło czterdzieści dwa dni pod ziemią, w oczekiwaniu na atak nuklearny, który oczywiście nie nastąpił. Gdy w końcu opuścili schron, redukowali przeżywany dysonans ogłaszając, że Bóg poddał ich wiarę próbie i posłużył się nimi, by ostrzec pozbawionych czujności Ziemian. [ 20 ]

 

Najtragiczniejszym przykładem skuteczności psychomanipulacji w sektach jest masakra w Jonestown, kiedy to na rozkaz przywódcy setki osób zabiło swoje dzieci, a potem popełniło samobójstwo. Jak stwierdza E. Aronson fenomen Jima Jonesa, lidera sekty, jest zbyt złożony, by można go zrozumieć na podstawie prostej i jednostronnej analizy. Wskazuje jednak m.in. na takie aspekty, jak „technika wsunięcia stopy między drzwi”, kiedy Jones stopniowo, krok po kroku, pozyskał sobie ogromne zaufanie swych zwolenników. Tragiczny finał był tylko ostatnim elementem pewnego ciągu. Przywódca rozpoczął od zbiórek pieniędzy od członków swego kościoła, głosząc posłanie o pokoju i powszechnym braterstwie. Gdy tylko członkowie się zaangażowali ofiarując niewielkie sumy, mógł żądać dużo więcej i więcej otrzymywać. Następnym krokiem było nakłonienie ludzi by sprzedali swe domy i przekazali pieniądze kościołowi. Na jego wezwanie kilku wyznawców rzuca wszystko, zostawia swe rodziny i przyjaciół, by zacząć nowe życie w obcym i trudnym środowisku Gujany. Tam pracują bardzo ciężko, zwiększając w ten sposób swe zaangażowanie, zgodnie z teorią dysonansu poznawczego. Ponadto są odcięci od odmiennych opinii, gdyż otoczeni są przez szczerze oddanych Jonesowi wiernych, dlatego mogła zadziałać reguła społecznego dowodu słuszności. Wreszcie przygotowując niejako grunt na przyszłość, przywódca nakłania swych zwolenników, aby dokonali szeregu rytualnych, upozorowanych samobójstw, co ma być sprawdzaniem ich lojalności. W ten sposób krok po kroku, wzrasta zaangażowanie ludzi wobec Jima Jonesa. Jak mówi Aronson, każdy krok sam w sobie nie stanowił zbyt dużego, czy absurdalnego przeskoku w stosunku do kroku poprzedniego. [ 21 ]

 

Gdy z przyczyn leżących poza niniejszymi rozważaniami na teren sekt wkracza policja, Jones postanawia rozwiązać problem poprzez zbiorowe samobójstwo swoich wyznawców. Na jego rozkaz setki rodziców podało śmiertelną truciznę swoim dzieciom, a następnie samemu ją zażyło.

Psychomanipulacje w zakonach na przykładzie Towarzystwa Jezusowego (jezuitów)

 

Towarzystwo Jezusowe ma długą tradycję i bogate doświadczenie w zjednywaniu adeptów i zwolenników swej ideologicznej postawy, śluby czystości i posłuszeństwa, obok przyrzeczeń specjalnych, są istotnym warunkiem wstąpienia do tego zakonu.

 

Wielkie posłuszeństwo i niesamowita dyspozycyjność uzyskiwana jest dzięki systematycznemu wdrażaniu wielorakimi sposobami postawy obojętności wobec spraw doczesnych. Stwarza to osobowość niesłychanie sprawną w spełnianiu nałożonych zadań, albowiem człowieka takiego niewiele jest w stanie zajmować i przyciągać. Szczególna kombinacja obojętności w stosunku do świata i zupełnego posłuszeństwa, daje produkt, któremu w działaniu trudno cokolwiek przeciwstawić. [ 22 ]

 

A. Podgórecki wskazuje zasadnicze sposoby kształtowania osobowości jezuitów. Jednym z nich jest surowy rygor nowicjatu. Rozkład zajęć jest nastawiony na urabianie postawy własnej i cudzej, przez rozmyślanie, medytacje, spowiedź, wytykanie błędów sobie i innym oraz, przede wszystkim, przez lekturę zalecanych pism. Są to głównie rozpamiętywania żywotów świętych jako wzorców idealnego postępowania, ze wskazaniem na tych, których charakteryzowało posłuszeństwo poleceniom w sposób krańcowy. [ 23 ] Cały dzień jest dokładnie i chronologicznie wyznaczony. Każda czynność musi być wykonana nie tylko w przepisowym czasie, ale także w sposób jak najbardziej doskonały. Przykładowo przełożeni uczą, że w oczach Boga czynności mało ważne, a nawet niepożyteczne np. podlewanie w ciągu całego roku suchego pola, mają takie same znaczenie, jak dzieła i czyny wielkie, jeśli tylko wynikają z posłuszeństwa regule i poleceniom przełożonych. Od nowicjuszy wymaga się, aby każdy ruch był obliczony i przemyślany, taka drobiazgowość prowadzi do utraty dużej ilości energii psychicznej. [ 24 ]

 

Jednym z dalszych sposobów wdrażania do zewnętrznej i wewnętrznej dyscypliny jest czterdziestodniowa kwarantanna milczenia. W tym czasie nowicjuszowi wolno rozmawiać tylko z bardzo małym kręgiem osób, głównie spowiednikiem i magistrem nowicjuszy, a jego jedynym zajęciem jest rozmyślanie i medytacja przebiegająca według z góry ustalonego schematu. [ 25 ]

 

Surowa dyscyplina, medytacje, milczenie, całkowite przewartościowanie systemu przekonań, krytykowanie innych i zgoda na krytykowanie siebie, prowadzi do wytworzenia specyficznego rodzaju stanu psychiki. Stosuje się również na ogromną skalę technikę operowania pozytywnymi i negatywnymi grupami odniesienia z podziałem na „my” i „oni”, gdzie rozbudowuje się obraz „moich” jako tych, którzy posiadają cechy pozytywne i „obcych” — wręcz przeciwnie. Długotrwałe zżycie, wspólnota spraw i interesów, życiowa waga zagadnień prowadzą do poczucia wspólnej więzi, a jednocześnie odrębności, obcości wobec innych. Podstawy te są wzmacniane i świadomie manipulowane, towarzyszy im brak krytycyzmu, silne emocje, zaślepienie i rozmaite dogmatyzmy. Sposobem szczególnie dobrze cementującym poczucie wspólnoty jest wyszydzanie, deprecjonowanie i lekceważenie postaw reprezentowanych przez tych, którzy są określani jako „oni”. [ 26 ]

 

A. Podgórecki przytacza przykłady reguł i przepisów, które obowiązują na terenie zakonu. Przykładowo nie wolno wysyłać zaklejonych listów, przełożony ma prawo list przeczytać a także nie zezwolić na jego napisanie, na głos przełożonego należy przerwać każdą pracę; nie wolno zamykać drzwi ani żadnych sprzętów na klucz. Jawnie zaleca się donosicielstwo, nie zezwala się samodzielnie wychodzić na zewnątrz, a jeśli już, to za zgodą przełożonych w towarzystwie innej osoby. [ 27 ]

 

Pomimo tego, że cały szereg kandydatów do zakonu odpada w trudnym i mozolnym okresie nowicjatu, nasuwa się nieodparta refleksja, że techniki manipulacyjnego oddziaływania, stosowane w niektórych przynajmniej zakonach bardzo niewiele różnią się (jeśli w ogóle się różnią) od technik stosowanych przez organizacje określane jako sekty. Zbieżność podobieństwa działań opisywanych w poprzednim punkcie z tymi opisanymi powyżej jest raczej bezdyskusyjna

 

Przypisy:

[ 17 ] Zob. J. Prokop, Uwaga rodzice – sekty, Warszawa 1994.

[ 18 ] Zob. tamże s. 98.

[ 19 ] Zob. H i M. Eysenck, Podpatrywanie umysłu, Gdańsk 1998, s. 214.

[ 20 ] Zob. tamże s. 214-215.

[ 21 ] Zob. E. Aronson, Człowiek istota społeczna, Warszawa 1997, s. 297.

[ 22 ] Zob. A. Podgórecki, Zasady socjotechniki, Warszawa 1966, s.58.

[ 23 ] Zob. tamże s. 59.

[ 24 ] Zob. tamże s. 60-61.

[ 25 ] Zob. tamże s. 61.

[ 26 ] Zob. tamże s. 58-59.

[ 27 ] Zob. tamże s. 61.

 

 

Metody dzialania sekt

 

 

Metody działania sekt są wymienione w dokumencie watykańskim zatytułowanym : „Sekty albo nowe ruchy religijne. Wyzwanie duszpasterskie”. / W : L`Osservatore Romano, wyd. polskie, nr 5/79, 1986./. Dokument wymienia m.in. delikatny proces wprowadzania kandydata ze stopniowym odsłanianiem wymagań. Stosowane techniki nacisku takie jak „bombardowanie miłością”, oferta pomocy żywnościowej czy leczniczej, rozdawnictwo darów, pieniędzy, nawet zastosowanie przez niektóre sekty flirtu, pochlebstwo. Ale obok tych metod pojawia się wymóg bezwarunkowego poddania się woli przywódcy. Następuje izolacja jednostki poprzez wyeliminowanie informacji z zewnątrz, odcięcie od rodziny, przyjaciół, czasopism, radia, telewizji a nawet opieki lekarskiej. Sekty stosują też metody przebudowy świadomości prowadzące do zaburzeń poznawczych /”bombardowanie intelektualne”/, stosują klisze blokujące myślenie refleksyjne, narzucają swoją własną logikę i argumentację jako niepodważalne. Dokument zauważa, że łatwym łupem sekty stają się osoby zarówno młode jak i starsze pozostające w nieładzie wewnętrznym. /wyrażając to językiem religijnym chodzi tutaj o życie w grzechu ciężkim/. W stosunku do tych osób stosowane jest odcięcie nowo pozyskanych od ich przeszłości, skupienie się, celem ich pozyskania i uzależnienia od sekty, na odchyleniach od normy w ich zachowaniach takich jak zażywanie narkotyków, dewiacje seksualne, wykorzystywanie ich zahamowań psychicznych. Bardzo skuteczną metodą jest utrzymywanie nowo zwerbowanych w ciągłej aktywności, poprzez ograniczanie im wyżywienia i snu, ciągłą obecność i kontrolę ze strony członków sekty, ustawiczne napominanie i szkolenie, których celem jest doprowadzenie nowo pozyskanych do stanu duchowej egzaltacji, zmienionej świadomości. W rezultacie zastosowania wymienionych powyżej praktyk następuje zlikwidowanie oporu i wymuszenie automatycznego posłuszeństwa wobec poleceń. Niektóre sekty do tego stopnia koncentrują się na osobie swojego przywódcy, że przyznają mu prerogatywy boskie. Pozyskiwanie nowych adeptów przez sekty jest również przedmiotem analiz socjologów. Elżbieta Hałas w swojej pracy „Konwersja. Perspektywa socjologiczna” / Lublin 1992/ przytacza teorię Loflanda, który wyodrębnia szereg faz w strategii oddziaływania sekty na jednostkę/ koncepcja konwersji do sekty jako „odfiltrowywanie”/. Na uwagę zasługuje zwłaszcza faza „chwytania” czyli nawiązywania kontaktów w miejscu publicznym i sprowadzania danej osoby na teren grupy. Po niej ma miejsce faza „nauczania”, w której demonstrowanie kandydatowi na członka sekty zainteresowania i uczuć ma pomóc w przedstawieniu nauki sekty w jak najbardziej atrakcyjnym świetle. Trzecia faza to „kapsułkowanie” czyli zamknięcie pozyskanego kandydata we wspólnocie sekty polegające na jego wyizolowaniu. W fazie „kapsułkowania” chodzi o kontrolowanie sytuacji przez przywódców sekty, celem przezwyciężenia wszelkich wątpliwości kandydata. Temu zamierzeniu służy absorbowanie uwagi kandydata poprzez całodzienną aktywność, włączenie go w kolektywne działania grupy takie jak modlitwy, śpiewy, oraz zastosowanie takich środków jak dążenie do wyłączności przepływu informacji od nawracających do nawracanych, zmęczenie itp. Wszystkim tym zabiegom i czynnościom animatorów sekty towarzyszy ” okazywanie miłości” i życzliwości kandydatowi. Ostatnią fazą jest angażowanie kandydata do sekty przez stopniowe wciąganie go do przyjętych wzorów uczestnictwa w grupie. Zastosowanie wyżej wymienionych strategii owocuje w postaci ukształtowania w osobie będącej przedmiotem manipulacji sekty poczucia przynależności do niej, bycia kimś specjalnym i potrzebnym. W rezultacie myśli o ewentualnym opuszczeniu sekty są określane jako „próba”, „kuszenie”, „działanie szatana”. Jeżeli chodzi o działania /interakcje/ grupowe, to w świetle wspomnianej już koncepcji socjologicznej spełniają one następujące funkcje: Rewizja dotychczasowego systemu wierzeń, wypracowanie nowych struktur poznawczych /nowe schematy myślenia/; nowe wierzenia czy też nowe interpretacje są wzmacniane przez odpowiednie rytuały / np. pieśni, modlitwy/. Wszystkie te działania grupowe prowadzą do wytworzenia silnych więzi w grupie oraz prowadzą do wytworzenia oczekiwań co do doświadczenia specjalnych zdolności duchowych. Nasuwa się obecnie pytanie jaki jest rezultat zastosowania przez sektę wyżej podanych metod? Otóż w rezultacie powodzenia strategii sekty i przyłączenia danej osoby następuje zmiana osobowości tej jednostki /zwana psychomutacją/. Psychologowie wskazują, że tylko w jednym momencie osoba zagrożona manipulacją sekty ma możność podjęcia samodzielnej decyzji. Mianowicie gdy zastanawia się ona: pójść do nich czy nie? Dalsze decyzje już ze względu na siłę oddziaływania grupy i jej strategię wymykają się tej jednostce z rąk. Co następuje w wyniku powodzenia strategii sekty? Według opisu jednej z organizacji zajmujących się nowymi ruchami religijnymi/ czyli kultami destrukcyjnymi/ proces, który zostaje zainicjowany wejściem do sekty obejmuje całkowitą zmianę stosunku do otoczenia /które dotychczas widziane jako przyjazne naraz zostaje odbierane przez jednostkę jako wrogie/. Następuje radykalizacja wielu poglądów. /Np. przerwanie nauki, radykalny wegetarianizm/. Pojawia się „kompleks twierdzy”- nowo zdobyty wyznawca pragnie żyć wyłącznie wśród współwyznawców. Proces psychomutacji odbywa się w trzech etapach: Pierwszym z nich jest fascynacja nauką sekty, po nim następuje zniszczenie poczucia osobistego bezpieczeństwa oraz w rezultacie zbudowanie nowej tożsamości. Jean Ritchie w pracy :”Tajemniczy świat sekt i kultów”/ Książka i Wiedza 1994/, przytacza opracowaną przez Ośrodek Informacyjny do Spraw Sekt i Kultów listę kilkunastu wskaźników, których pojawienie winno stać się sygnałem ostrzegawczym dla rodziców względnie przyjaciół osób zagrożonych przez oddziaływanie sekty. U osób, które znajdują się pod wpływem sekty, można zaobserwować: „1. Nagłą wyraźną zmianę osobowości. 2. Osoby takie sprawiają wrażenie nieobecnych/ czasem jest to stan podobny do transu/. 3. Zamknięcie się w sobie i tajemniczość. 4. Posługiwanie się nowym językiem- żargonem sekty. 5. Nowy sposób odżywiania się. 6 Nowe kontakty towarzyskie. 7. Utratę poczucia humoru. 8. Utratę zdolności krytycznego spojrzenia. 9. Przesadny krytycyzm. 10. Przyjmowanie agresywnej postawy obronnej. 11. Zmianę naturalnej mimiki twarzy. 12.Utratę umiejętności abstrakcyjnego myślenia i nie używanie metafor, utratę płynności wypowiedzi i zmianę dotychczasowego sposobu formułowania myśli. 13. Ograniczenie zdolności do zawierania związków intymnych. 14. Brak uczuć i chłód w stosunkach z rodziną i przyjaciółmi. 15. Zmiany fizyczne- nagły spadek lub przyrost wagi spowodowany nieodpowiednią dietą, bezsennością, przemęczeniem.. 16. Zachowanie neurotyczne, psychotyczne, skłonności samobójcze. 17. Niezwykłe podniecenie i witalność. 18. Fascynacje nową literaturą.” /Dz.cyt.,248-9/.

 

W rzeczywistości, jak wyjaśnia to wspomniana organizacja istnieje duże zróżnicowanie reakcji emocjonalnych osób znajdujących się pod wpływem sekty. Część z nich w wyniku głębokiego uzależnienia od nowej grupy traci spokój i poczucie bezpieczeństwa, inne odczuwają niepokój i napięcie, przyjmują postawę obronną i stają agresywne, natomiast jeszcze inne stają się zupełnie bierne i zamknięte w sobie. W tym miejscu rodzi się pytanie: w jaki sposób rodzice i przyjaciele mogą pomóc osobie manipulowanej przez sekty lub kulty destrukcyjne? Stosowne porady możemy znaleźć w książce J. Prokop, Uwaga rodzice!- sekty, Oficyna wydawnicza Spar 1994. Według Autora rodzice nie powinni dać się zastraszyć sekcie, gdyż wiele działań sekty koliduje z przepisami prawa. Natomiast sytuacja staje się trudniejsza, gdy ofiara sekty jest osobą pełnoletnią, która ma prawo decydować o sobie. Przede wszystkim jeśli u podłoża odejścia młodego człowieka do sekty są braki i zaniedbania panujące w rodzinie tutaj muszą nastąpić zasadnicze zmiany. Rodzice winni się zastanowić, czy przyczyną odejścia ich dziecka do sekty nie są braki wewnętrzne w rodzinie. Często rodzice pochłonięci konsumpcjonizmem i egoistycznym stylem życia za mało uwagi poświęcają swoim dzieciom. Nagle okazuje się, że sprawy materialne to nie wszystko. Kiedy rodzice stwierdzą, że dziecko znajduje się pod wpływem sekty, najważniejszym staje się miłość, wspomnienia i to wszystko co zostało wpojone wcześniej. Najbardziej skutecznym środkiem może okazać się dyskusja, w której rodzice powinni przekazywać informacje o zasadach wiary katolickiej /zwłaszcza tych najbardziej kwestionowanych przez sektę/, o historii sekty i jej założycielu/ co zwykle jest skrzętnie przez sektę ukrywane/, oraz demaskować metody działania sekt. Rodzice lub przyjaciele winni dysponując odpowiednimi informacjami / książki na temat sekt, wycinki prasowe, relacje byłych członków sekt/ krytycznie zbadać argumentację i język, którymi posługuje się sekta, wykazywać brak wewnętrznej logiki w jej doktrynie. Inne problemy rodzi izolacja młodego człowieka od jego najbliższych, rodziny i przyjaciół. Specjaliści sugerują, że przy braku kontaktu osobistego należy podtrzymywać kontakt listowy. Wiele sekt zezwala na pewne formy kontaktu z rodziną celem wyłudzenia od niej pieniędzy dla sekty. Jednak pieniądze te służą na ogół propagandzie rekrutacji i werbowaniu dalszych kandydatów oraz umacniają pozycję sekty i jej przywódców.

 

Na podstawie wskazówek amerykańskiej organizacji rodziców C.E.R.F./amerykańska inicjatywa rodzicielska/, w cytowanej pracy J.Prokopa, zostały sformułowane następujące dyrektywy dla rodziców pragnących pomóc swojemu dziecku w pokonaniu uzależnienia ze strony sekty. Poleca się przede wszystkim: Zapisywanie nazwisk, adresów, telefonów wiążących się z działalnością sekty. Zapisywanie chronologicznie wszystkich wydarzeń w formie krótkich notatek. Reagowanie na wszystkie ustne i pisemne próby kontaktu ze strony dziecka, jasne określenie swojego stanowiska. Należy okazać, że jest się nie przeciw dziecku, lecz przeciw sekcie. Należy unikać wszelkich wypowiedzi, które mogłyby być odczytane jako groźby. Nie powinno się wydawać z domu żadnych dokumentów a tylko kopie. Nigdy się nie należy poddawać. Żadna manipulacja psychologiczna nie jest w stanie zniweczyć rezultatów wychowania w rodzinie. Należy dążyć do zjednoczenia swoich wysiłków z innymi rodzicami, którzy przeżywają podobne problemy ze swoimi dziećmi tworząc inicjatywę rodzicielską co może zaowocować uzyskaniem poparcia ze strony innych osób czy też instytucji publicznych. Rodzice nie powinni się dać oswoić sekcie przez przyjmowanie zaproszeń na ich święta lub imprezy./ Prokop, dz.cyt.,98/. Cytowana książka podaje przekonujące przykłady dialogu z osobą zagrożoną manipulacjami stosowanymi przez sektę. Z przedstawionych powyżej informacji wynika wniosek, iż działania sekt oraz stosowane przez nie metody mogą wywierać i faktycznie wywierają destrukcyjny wpływ na osobowość jednostki, mogą przyczyniać się do dezintegracji rodzin i społeczeństwa. Natomiast z analizy doktryn sekt wynika, że są one dalekie od nauki Chrystusa i Kościoła. Dlatego :”Niezbędne jest ostrzeganie wiernych, szczególnie młodych, aby mieli się na baczności, a nawet zorganizowanie fachowego poradnictwa, opieki prawnej itd.” /Sekty albo nowe ruchy religijne…art. cyt.par.4/. Nie można poprzestać na potępianiu sekt i ich zwalczaniu, oraz traktować członków sekt jako jednostek „zaprogramowanych” wbrew swojej woli. Jak mówi wspomniany dokument :”Żadne problemy dotyczące sekt nie powinny osłabiać naszego zapału dla sprawy ekumenizmu pośród wszystkich chrześcijan”.

 

Podstawowa literatura:1. Sekty albo nowe ruchy religijne. Wyzwanie duszpasterskie. W: L/Osservatore Romano, wyd.polskie, nr 5/79,1986,s.3 ns.2. Elżbieta Hałas, Konwersja. Perspektywa socjologiczna. Norbertinum, Lublin 1992.3. Jean Ritchie, Tajemniczy świat sekt i kultów. Książka i Wiedza, 1994.4. John Prokop, Uwaga rodzice: -sekty, Oficyna Wydawnicza „Spar”, Warszawa 1994.5. Maurice C.Burrel, Wyzwanie kultów. John Allan, Medytacja transcendentalna- kosmiczne szalbierstwo. Yoga -analiza chrześcijańska, W: Nie wszyscy są jednego ducha. PAX Warszawa 1988.6. Mitch Pacwa, Katolicy wobec New Age, WAM, Kraków 1994.7. Ks. Jeffrey J. Steffon, Satanizm jako ucieczka w absurd, WAM Kraków 1993.8. Josh Mc Dowell, Don Stewart, Oszukani, W co wierzą kulty i jak przyciągają wyznawców? Pojednanie Lublin 1994.9. Osvaldo D. Santagada i inn., Wspólnoty kościelne, niezależne grupy religijne, sekty. Verbinum Warszawa 1994.10. Cesar Vidal Mansanares, Prekursorzy Nowej Ery. Verbinum, Warszawa 1994.11. Bp.Zygmunt Pawłowicz, Kościół i sekty w Polsce. Gdańsk 1992.12. John Allan, John Butterworth, Myrtle Langley, Wiary i wyznania. Wydawn. Solis Warszawa 1994.

 

/Art. publikowany w: ks. Waldemar Kulbat, „Kościół a wyzwania demokracji”, Warszawa 1996, ss. 131-136/.

 

http://www.czermin.diecezja.tarnow.pl/poczyt.php

 

 

 

Sects

Knowledge Protects!

 

New, revised

second edition

 

An informational brochure from the

Austrian Ministry for Environment, Youth and Family

 

This English version is an

Unofficial translation by http://cisar.org

which is distributed on an as-is basis

The original German language document was

downloaded from http://www.bmu.gv.at

 

CONTENTSPreface from the Federal Minister 5

.

Background and Legal Situation

Search for Meaning and Religiosity

What is a „sect”

What legal framework exists for practice of

religion and for congregations

Individual Freedom of Religion

Public Practice of Religion

Organizational Forms

Denominational Congregations

Legal Recognition

Federal Center for Sect Issues 6

6

7

 

8

8

9

9

9

10

12

.

Methods and Practices

Who should feel susceptible

Practices and Concepts

How recruitment is done

How interested people and members

can be tied together

Methods of Control

Portrayal of the founder/leader

What can fascinate people

about these groups

What forms of membership there are 13

13

15

19

 

20

21

23

 

24

27

.

Brief Overview of Organizations

Active in Austria

Guru Movements

Psycho-Groups

New Revelation Movements

Groups with Christian Characteristics

Other Groups

28

29

36

40

42

45

.

Effects and Consequences

Potential Consequences for

Individuals and Society

. Possible Conflict for Individuals

. Possible Conflict for Society

The special case of young people

. What Problems are „solved”

. Which youth are especially at risk

. Why recognition is most important 49

 

49

49

50

50

50

52

52

.

What to do

What is important in judging a group

What to do when others are affected

What to recommend to interested people

What are the state’s protective instruments

What to do after leaving? 54

54

55

58

58

60

.

Literature 62

.

Counseling and Information 67

.

 

3

 

This English version is an

Unofficial translation by http://cisar.org

which is distributed on an as-is basis

The original German language document was

downloaded from http://www.bmu.gv.at

 

Impressum

 

2nd revised edition 1999

 

Information from the Austrian Federal Ministry for Environment, Youth and Family in keeping with its area of responsibility in accordance with section K of part 2 of the documents associated with PP 2 (in particular Z 3, Z 7 d u. f and Z 11) of BMG 1986 idf BGBI 21 / 1997.

Owner of media: Federal Ministry for Environment, Youth and Family

Stubenbastei 5, 1010 Vienna

 

Publisher: Druckerei Berger, Horn

 

Place of Publication and Distribution: Vienna

 

 

In support of reader-friendliness, gender-specific wording has been avoided in this work.

[Translator’s note: it did not work in the English language, sorry.]

4

Preface from the

Federal Minister

 

Sects

Knowledge Protects!

 

You are reading the second revised edition of the brochure, „Sects – Knowledge Protects.” The demand for this brochure, which first appeared in 1996, – over 300,000 copies have been distributed – has shown how great is the public need for information on the theme of „sects.” This activity by the Ministry for Environment, Youth and Family has been validated in a decision by the highest court which verified that information on „sects” or other conflict-bearing religious or worldview groups is its public mission.

 

Since 1996, there have been countless seminars and group discussions. Private Austrian citizens have established their own state centers for sect issues. Family counselling centers have also – at the Ministry’s initiative – gotten increasingly involved with the familiar problems associated with family members joining sects.

 

In order to meet the demand for information from the public and governmental agencies, and to ensure a factual, objective handling of the matter, a Federal Center for Sect Issues was established on the Environment, Youth and Family Ministry’s initiative in 1998 per federal law.

 

„Knowledge Protects!” In emotional and psychic circles, knowledge alone offers little protection. A relational network is also needed. A family can fulfill such a function. Therefore, all measures which strengthen families are also protection against many groups.

 

As Federal Minister for Environment, Youth and Families, I hope that this brochure will be of assistance to you in evaluating groups. Don’t hesitate to accept advice or help from counselling or information centers.

 

 

Dr. Martin Bartenstein /signature/

5

Background and Legal Situation

Background and Legal Situation

Search for Meaning and Religiosity

 

What is the meaning of life? That is a question which may sound banal, perhaps, but which every person gets involved with in some form. In various stages of life, with varying intensity and with varying results. There are no general, accommodating answers, but there are probably many offers. While science and technology, for instance, are waiting on answers to this question, religions continue to provide help and orientation to others.

 

Many believe in „some higher presence,” without being able to clearly define it. In contrast to the view which has been repeatedly stated in the last couple of decades that religion, with growing progress, will gradually be disappearing, experts today have spotted a growing need for meaning and orientation through religion. At the same time, we are in the situation where traditional social and religious obligations are being relaxed or have been dissolved. New alternatives just do not exist on the program in the television set.

 

An abundance of private life plans are just as much of a reality today as are an abundance of religious, spiritual and worldview offers of meaning and salvation. That is no surprise: because it is specifically during these times of social change that increased fears, uncertainties, frustration, dissatisfaction and, especially the need for inner orientation and order appear.

 

That, at first, presents no reason for concern: which higher meaning one gives to his own life or wants to give, is and remains, in the framework of legal determinations, a private matter. That is also guaranteed by basic civil law.

6

Background and Legal Situation

 

However: any offer on the new „supermarket of religiosity” should be checked to see if it preserves the personal freedom of the individual, even if strident claims are made to the basic rights of freedom of opinion and freedom of religion. If that should not be the case, then this could have consequences. For both society and for the individual. One can never rule out the risk of psychic dependency or being cut off from one’s own freedom. Freedom and self-determination are commodities which should not be given away away thoughtlessly.

 

Therefore it is important to get background information on these new providers of meaning. Knowing what goals a group of this sort really follow, how their offers of meaning or cure really appear, which methods they use in their members’ commitment and what consequences a membership may have afterwards. How is critical ability important in each area from which a definite offer can be selected. Only those who check and make inquires can be sure that they will get what they really wanted.

What is a „Sect”?

 

Many religious or pseudo-religious groups, psycho-cults and guru movements are colloquially described today as „sects.” It is clear that this type of group does not exactly enjoy being characterized by this term. It contradicts the positive self-image which they would like to distribute about themselves. In any case, nobody is surprised that they would not use it themselves in the characterization of their group. Then how would these groups and organizations have themselves characterized?

 

In the technical literature, „sects” are defined as having the following characteristics which, the more of them apply, the more relevant is the term:

closed community, clear boundaries between followers and outsiders, standardized internal living practices;

deviant or culturally alien ideas which can be described as unmediated world beliefs or fanatical life motivations;

conflict with the environment, primarily personal conflicts with members’ relatives or legal conflicts with government agencies, as the case may be;

7

Background and Legal Situation

dependency of the members upon a charismatic leadership figure or upon a hierarchy which authoritatively determines the teachings and practices.

 

It should not be overlooked that the term „sect” today is often used in connection with groups completely unrelated to the above, but which qualify as more or less „conflict-bearing.” This wholesale judgment is, of course, – as is any wholesale judgment – not relevant; a method is needed to differentiate. For this reason, one also more frequently hears about „worldview groups.”

What legal framework exists for practice of

religion and for congregations

Individual Freedom of Religion

 

The state’s legal system has laid out individual freedom of religion in a multitude of standing laws, mostly on the Constitutional level and in international treaties. The most important ones to mention are the State’s Basic Law of December 21, 1867, the State Accord of Saint Germain of September 10, 1919, and the European Convention for the Protection of Human Rights and Basic Freedoms of November 4, 1950. According to these laws, everyone is guaranteed complete freedoms of belief and of conscience. Differences in religion, creed or denomination may not cause any restrictions in the civil or political rights of a citizen. It is just as duly recorded that no civil obligations may be rescinded by virtue of religious denomination, so that, of course, all generally applicable state laws must be adhered to in the scope of the practice of religion. Any restriction in the freedoms of religion or denomination by state law is allowable only insofar as they present measures necessary in a democratic society in the interest of public security, public order, health and morals, or for the protection of the rights and freedoms of others. This is how Austrian federal constitutional law guarantees all residents within state jurisdiction the freedom of belief, conscience and worldview from state interference within defined limits and gives everyone protection of their rights from the state.

8

Background and Legal Situation

Public Practice of Religion

 

Besides this individual freedom of religion, the communal practice of religion is also arranged for and guaranteed in the Austrian legal system. For instance, Article 15 of the State Basic Law establishes the right of the common, public practice of religion by any legally recognized church or religious congregation. The general right for the public practice of any sort of belief is contained in the State Accord of Saint Germain, insofar as this is not incompatible with public order or good morals. Finally, the right of the individual to public practice of religion individually or in groups is also anchored in the Human Rights Convention.

Organizational Forms

 

Many religions and worldview groups exist only on an informal basis – without legal, official organization. Besides freedom of religion, state constitutional law also guarantees freedom of assembly and freedom of association. In practice, it often happens that religious or worldview groups organize supportive or charitable associations in accordance with association law. This law, however, as expressly stated within it, has no application to spiritual orders, congregations or religious denominations – they have to be judged according to the laws and regulations which pertain to them. However, the practice of the Association Agency has been, for many years, to regard associations with partially religious goals as permissible, whereby they are granted the potential of a legal organization.

Denominational Congregations

 

Since January 10, 1998, followers of religions which have not yet been legally recognized can unite into a „state-registered religious denomination,” and obtain legal entity status in a procedure which is very similar to association law. To do that, they have to have at least 300 people with residence in Austria, who may not belong to any other church, religion or congregation, and their representative has to file the proper application with the Federal Minister for Education and Cultural Affairs. The congregation must present their statutes, explain their teachings and inner organization and state by which means it will be financed.

9

Background and Legal Situation

 

If the authorities find that essential public interests are violated or the rights or freedoms of other citizens are at risk by the teachings or practice of the congregation, then the application for the status of legal entity is denied, for which a time limit of 6 months is granted.

 

If no denial ensues, then the religious congregation is registered and thereby becomes like an association, bearer of rights and responsibilities. A register on religious denominations with legal entity status is maintained in the culture office at the Federal Ministry for Education and Cultural Affairs, out of which anyone can obtain information about current mailing addresses and available, representative members.

 

The following religious denominations have acquired legal entity status thus far (as of August 1999):

Baha’i Congregation Austria

League of Baptist Congregations in Austria

League of Evangelical Congregations in Austria

Christian Congregation – Movement for Religious Revival in Austria

Free Christian Community / Pentecostal Community

Hindu Religious Society in Austria

Jehovah’s Witnesses

Church of the Seventh Day Adventists

Coptic Orthodox Church in Austria

 

Legal entity status as a religious congregation does not mean legal recognition as a church or religious denomination. No special rights are associated with legal entity status.

Legal Recognition

 

Finally, Churches and religious associations recognized on the basis of the recognition law are so-called legal, public corporate bodies whose activities have been regarded as being in the public interest. Besides the right of common public practice of religion and the free regulation of internal affairs, this is due especially to the protection of their local assets. They can also take advantage of rights afforded by the religious education law and the private school law – primarily in state-supported religious instruction.

10

Background and Legal Situation

 

There are also advantages in the tax laws for these corporations in that they only have to pay taxes where they could be in general competition with commercial enterprises. These are also the advantages which other groups, according to their nature, seem to strive for in gaining acknowledgment as legally recognized church or religious congregation. An association which intends to obtain the status of a public-legal corporation in accordance with the acknowledgment law must, on the basis of this law (last changed in 1998) fulfill various criteria:

Existence as a religious community as least 20 years, of that at least 10 years as a religious denomination with legal entity status;

a number of followers which must be at least 2/1000’ths of the population of Austria according to the most recent census;

the use of income and assets for religious purposes;

a positive attitude toward society and state;

no illegal disturbances in the conduct of existing churches and religious denominations;

a defined source of belief or teachings which must be different from previously acknowledged groups;

clear-cut internal regulations, a „constitution” which may not contain anything illegal or „morally offensive”;

the economic and personnel capacity to set up and maintain at lease one community of worship.

 

Today (as of August 1999), twelve churches and religious communities are acknowledged:

Old Catholic Church

Armenian Apostolic Church in Austria

Evangelical Church (A. and H.B.)

Greek Oriental Church

Islamic Congregation in Austria

Israeli Religious Association

Catholic Church

11

Background and Legal Situation

Church of Jesus Christ of the Latter Day Saints

Methodist Church in Austria

New Apostolic Church in Austria

Austrian Buddhist Religious Association

Syrian Orthodox Church in Austria

Federal Center for Sect Issues

 

On September 1, 1998, the Federal Center for Sect Issues was established as a stand-alone institution of public law by the „Federal law on the establishment of a documentation and information center for sect issues.”

 

Mission of the federal center is the documentation and information on risks which emanate from „sects” or sect-like activities, insofar as these exist on a reasonable suspicion and these risks concern certain protected goods or interests.

 

In this framework, the federal center is justified in collecting, evaluating and distributing information, in advising people who have been affected, and in cooperating, developing and leading research projects with foreign and domestic centers. The data needed for this work is obtained from publicly accessible sources or from voluntary contributions.

 

In the observation of its work, special care will be given to the basic freedoms and human rights, including the freedoms of belief, religion and conscience. Furthermore, a great value is placed upon the strict maintenance of the data protection law. Duty to the subject matter, objectivity and accurate information is a fundamental component of its activity. The Federal Center for Sect Issues is not dependent upon any denomination and is free from outside instruction. It is subordinate to the Federal Minister for Environment, Youth and Family in accordance with the federally prescribed supervisory laws.

 

Not least of all, the establishment of this self-standing documentation and information center is in response to the wishes of many citizens for information and counselling.

12

Methods and Practices

Methods and Practices

Who should feel susceptible

 

If one pursues a discussion on „sects,” then one often hears expressions such as „I would never fall for that,” or „Something like that could never happen to me.” In addition, a widespread perspective is that only „weak” or „unstable” people could be at risk.

 

Neither of these concepts corresponds to reality. As reality continues to demonstrate, in essence, everybody is susceptible to „sects” or sect-like groups. It is primarily idealistic or people who reflect upon their lives who often show an interest for new providers of meaning.

 

Experts have determined that, generally speaking, people who are on the brink of important life decisions are potential targets for these groups. In contrast, people who have a set life-style are less „susceptible.” Therefore, young people are regarded as being at risk, because they have to set up important turning points in their lives during puberty and adolescence (see the section, „The Special Case of Young People”). People of all ages can be fascinated by the new providers of meaning, such as adults who face the strong challenges of career and private life or people who do not want to idly accept social risks such as unemployment, drug abuse, environmental destruction or violence. In these types of situations, adults are also increasingly prepared to seek the solution to these problems in the „programs” offered by new teachings of salvation. Almost every person is confronted with an offer from this type of group at one time or another. Whether he is and in what form he observes this offer is dependent upon the individual personality and external circumstances.

13

Methods and Practices

 

These could include the following factors:

the feeling of loneliness and the need for friends or a group to which one can belong;

discontent with one’s own life and the feeling of being dissatisfied;

experiencing a misfortune in school or career;

a strong drive to perform which cannot be sustained;

the feeling that one’s own accomplishments are not being recognized;

the desire for (more) security or resourcefulness;

disappointment resulting from a broken relationship in one’s private life;

the problems which young people have in getting away from their parents;

the desire for a new parent figure or role model;

the fear of taking responsibility, which leads to the desire to concede this responsibility to a group;

the need for deep, genuine meaning in one’s own life;

yearning for spiritual experiences which surpass the superficiality of reality;

the desire for answers which are as perfect as possible to personal and social problems;

the need for spiritual leadership and authority;

disappointment in today’s society, in its materialism and egoism;

the fear of the future which prevents one from taking his life into his own hands;

an interest in psychological questions and psychological solutions to problems;

the desire to try out alternative life styles and alternative concepts of life and happiness;

the interest in preparing oneself for a better future.

 

Each one of us can experience these desires, goals and yearnings. It is mainly in times of personal crises that they are most strongly expressed. When one is then confronted with a new offer of meaning which matches up with one’s interests, then it is not surprising that the new offer draws attention.

14

Methods and Practices

 

Naturally, this happens only on condition that one is not informed about the individual movement, or that one has only inadequate information. The extent to which a readiness to joining the group exists depends upon these factors. The worldview background of the individual or the affected group is also of decisive significance.

Practices and Concepts

 

The means by which the worldview background of a group expresses itself in practice, naturally, depends upon its current program and its translation into everyday life. Along with that, however, are practices and concepts which which consistently find their way into media reports and are cause for dispute with public institutions. The following areas are provided as examples:

 

THE VALUE OF LIFE

In individual cases, the value of life seems to be subject to use for [the purposes of] the current organization. The internal instructions of Scientology contain, among other things, the following passage: „He [i.e., the enemy] may be deprived of property and may be harmed in any way by Scientologists without being punished by Scientology. He may be lied to, deceived or destroyed.” (HCO Policy Letter 18 Oct 1967).

 

This type of „Fair Game” policy led to public dispute. Therefore, use of the words „Fair Game” was cancelled in 1968: „The practice of declaring people Fair Game is cancelled. Fair Game may not appear on any Ethics Order. It causes bad public relations.” (HCO Policy Letter, 21 Oct 1968).

 

The actual handling of „suppressive persons,” however, was continued. According to a statement by the Hamburg State Office for Constitutional Security (1998), leading Scientology functionaries had admitted in court testimony that the „Fair Game Law” had never really been done away with. In the 1990’s, several high-ranking American Scientology ex-members who themselves were victims of the „Fair Game Law” testified that this Scientology direction was still in force (see Bavarian State Ministry of the Interior [the editor] „Scientology – an Anti-constitutional Endeavor. Constitutional Security informs you” Munich, November 1997, pp. 22).

15

Methods and Practices

 

Extremely problematic concepts as to the value of life have been shown by the (in part, forced) mass murders and suicides of Jim Jones’ „Peoples Temple” sect (Jonestown, Guyana; 1978), David Koresh’s „Davidians” (Waco, USA; 1993), the „Solar Templars” (Cheiry Salvan, Switzerland; 1994/95) or of „Heaven’s Gate” (California, USA; 1997). The escalation of violence took on a new dimension in the terroristic attacks by the Aum Shinri Kyo in Tokyo, Japan. There, for the first time, thousands of completely innocent and uninvolved people were injured and several were even killed. Most other groups have rejected violence.

 

HEALTH AND ILLNESS

Some individual groups have a fundamentally different view of health and illness. Because of that, they have a predominantly critical assessment of traditional medicine. Although Austria has very stringent medical practice laws by international comparison, some groups offer alternative methods of treatment – without the appropriate medical training. These include special meditative practices („Sahaja Yoga”) and also some unique preparations for which there is no scientific evidence of effect („Fiat Lux”). This kind of practice can be especially problematic when the effective treatment of minors is hindered or even prevented this way. For instance, the „Jehovah’s Witnesses” do not support blood transfusions, and „Universal Life” is against organ transplants.

 

SEXUALITY and FAMILY

Some groups take extreme positions in the area of sexuality: specific groups demand sexual abstinence in marriage („Fiat Lux,” „Brahma Kumaris”), while others propagate the open expression of sexuality („Center for experimental social formation”). In extreme cases this even leads to sexual abuse of children („Children of God,” „Aktionsanalytische Organization”).

 

Some groups also have the practice of having the organization select marriage partners („Unification movement”) or at least making the appropriate recommendations („Sahaja Yoga”). In the „Unification movement,” Mun forms the couple into the „True Family,” and is honored as representative of god on earth.

16

Methods and Practices

 

Deep reaching familial conflicts often take place when only one family member turns to this type of group. If the „conversion” of the rest of the family does not succeed, then separation often occurs between spouses or between parents and children, as the case may be. Sometimes this break is recommended by an organization („Scientology”); many times, the spouses’ life together becomes nearly impossible because of the new situation.

 

CHILDREN and EDUCATION

The settings and practices of a „worldview group” can, naturally, also have consequences for the children of its members. The children can, subsequently, be placed under influence in a certain direction at the earliest possible age, and this may cause a problematic relationship with reality.

 

This condition can be particularly advanced if the group concerned also runs it own „schools.” „Scientologists” teach according to the „technology” of L. Ron Hubbard („Scientology”). Members of the „Hare Krishna” movement teach their children according to the principle of their organization.

 

Individual organizational members’ children are also instructed in „home education” in Austria. In doing that, the students have to pass tests at the public schools once a year. If members’ children attend a public school, experience shows that conflicts can arise: sometimes in the area of special clothing regulations for gym instruction („Palmarians”), or if members of certain groups refuse to let „their” children participate in certain festivals or celebrations („Jehovah’s Witnesses”).

 

The influence of this type of group seems to be extremely problematic when babies and small children are made to „meditate” for hours („Holosophic Society”) or could be put at risk in their development through one-sided support („Fiat Lux”).

17

Methods and Practices

 

STATE and POLITICS

While, on one side, individual legal requirements are ignored – e.g., reporting obligations or visa rights („The Family”)-, on the other side state and society are rejected when members are advised not to participate in political elections (that is handled in different ways for the „Jehovah’s Witnesses” in the states). Another way is the founding of a specific political party in order to exert influence on state and society („Transcendental Meditation”: „Nature’s Law Party”).

 

WORK and FINANCIAL COSTS

In the normal case, members of such movements are professionally active. Several organizations sponsor or even have certain direct or indirect influence on commercial operations („Unification movement,” „Scientology”). Sometimes the organizations work on the basis of their own contracts – often for a small recompensation („Scientology”). Many groups try to get their money primarily from donations. Another practice is to obtain money through offering courses („Scientology,” „Landmark Education”), which often means four or five figure contributions from the participants in payment. The financial situation of this type of group can also be improved with gifts or inheritances. Some of their members are also kept to beg for the organization, but this is done under a different name. The „Unification movement” describes this as „Fund-raising.” Practice shows, though, that some members in individual organizations do not work, but live from begging („Hare Krishna” movement, „The Family”).

 

TRANSPARENCY and IDENTIFIABILITY

Some groups more often appear under various descriptions (see the chapter „Brief Overview”). In that case, the real identity is very difficult to ascertain by outsiders. Other organizations have founded a network of sub-organizations which bear various names, but still have a close relationship to the mother organization. Beyond that, individual organizations have split into various branches which have different names. It is therefore often necessary to refer to Lexicons and look-up guides in order to find out what group one is really dealing with. What is important is that you get as much information as possible on the appropriate organization: information on the founder or the founding, the content of its beliefs, life practices, tendencies of development, self-understanding of the group or experiences of those involved and members give a comprehensive picture on which one can orient an evaluation of the current group.

18

Methods and Practices

How Recruitment is done

 

In looking at the methods used by „worldview” groups to recruit new methods, a wide range of choices are in use. It has been recognized that these include some which can be very obtrusive. Different groups distribute material such as leaflets and magazines („Scientology”: „Freedom”, „Universal Life”: „The White Horse”, „Unification movement”: „Family Perspective”) or try to establish contact with people who are interested by posters or inserts in newspapers. Along with those are mass mailings, and books, a personality test („Scientology”) or coupon books are offered – side by side with businesses which are neutral so far as worldview is concerned.

 

It is often not clear which groups stand behind these kind of shops – not to speak of the goals which they follow. It is exactly those organizations whose practices are the object of media attention which try to improve their image by various methods. One means of doing that is to let people know that people in public life are patrons of the present organization or have a connection with them („Scientology,” „Sri Chinmoy”). Other groups make their presence known through their own literary or musical offerings in ordinary book or CD stores. The worldwide computer network of the internet also has been offering numerous way stations for those seeking a meaning in life.

 

As in the business world, the most effective means of recruitment is personal contact. People who already know somebody (family member, friend, etc.) are the primary people whose interests are gradually aroused and who are recruited. It is obvious that the people involved in this situation are lacking in critical distance.

19

Methods and Practices

How interested people and members can be tied together

 

Any group, no matter what their purpose or by which members, contains the potential to change its members: no group is without psychic effect. There is, however, no generally acknowledged measure of intensity, effect, or personal change in behavior which distinguishes the psychic procedures in a group and of its members as problematic or even „harmful.” And it always makes a difference whether this type of effect is judged by a group member or if it is judged by someone outside the group. A decisive feature of groups is that they have at their disposal an ability to bind people together. Of course, how this connection is created is an entirely different matter. The mere presence of a connection is no more an indication of moral quality than it is of strength. Connections and processes inside a group, however, have complex relationships, still, they can be influenced using certain methods and under certain conditions. These conditions are also put to use by „worldview” groups. The following factors can play a role:

 

CREATING AN ELITE CONSCIOUSNESS

An important fact in group ties is, above anything else, the creation of an elite consciousness with the teachings of a group. These clearly codified and fixed teachings are to be taken to heart by each member of the group: one’s own thoughts are to be completely concentrated on them. Tied with that is the assumption of a definite system of speech (definite terms, arguments, etc.). The teachings of a group have the function of a „recipe of salvation”: they clear up and explain reality in its totality, thereby making one’s own thought practically superfluous. Real-life information is then sorted into the categories of this information system.

 

The consequences: anyone who maintains the teachings and practices in this manner may feel like a „chosen one” – in contrast to the „unenlightened,” „damned” or „not chosen.” The group members see themselves as possessors of the pure or full „truth.” This argument is then used to establish an air of superiority over non-members.

20

Methods and Practices

 

INFLUENCE and ASSIMILATION

Media journalism uses the term „brainwashing” in connection with „sects,” which refers to the training and indoctrination of members. To be sure, the term „brainwashing” describes a notoriously coercive method of influence such as that used in dictatorships on prisoners of war or opponents of the regime – and so it is out of place here.

 

NEW IDENTITY THROUGH PSYCHO-MANIPULATION

Individual groups use methods which have been described by experts as „psycho-manipulation.” In the scope of psycho-manipulative measures, the following modification procedures, which have been overly simplified for the sake of presentation, can be brought to bear:

Breaking Down: the people being recruited have their own (religious or worldview) system of reference and career orientation put into question and fragmented. In doing this, negatively suggestive elements and the creation or strengthening of anxieties play a role.

Modification: The resulting vacuum is „filled” by new ways of thinking and behavior and by new emotions. Suggestively dramatized experiences and planned „coincidences” are often used to help modify personal self-understanding. Group psychological influence plays an important role in doing that: some people change themselves inside of the shortest time while building for themselves a new „identity.”

Fixation: The modification and the new orientation must subsequently be fastened down and stabilized. The goal is to introvert the member upon the new convictions and values so much that, even outside of the group, he will unwaveringly profess them, defend them and recruit for them.

Methods of Control

 

The (mini-) community plays an essential part in the learning and the fixation of the new identity. This community frequently appears very positively to the applicants, insofar as it is characterized by a genuine cooperation. In reality, however, most of these „communities” have been reduced to a strong social control.

21

Methods and Practices

 

The following methods can be used for that purpose:

 

BEHAVIORAL CONTROL

Life norms are often strongly regulated. That includes rules for eating and dress („Fiat Lux”) or similar instructions for rituals or meditation („Hare Krishna” movement). Restrictions on the person’s individual operating space can be gradually increased by these methods. While thought and behavior which conform to the system is rewarded, „deviant” behavior can be punished („Scientology”). Those who actively participate in their own punishment believe, for the most part, that they have earned this punishment at one time or another.

 

THOUGHT CONTROL

New members often uncritically and thoughtlessly adapt themselves to the speech and teaching system. Obedience to instructions from above is apparently an important part of the writings which it pays to learn: „… but if the guru is angry, nobody will save you” („Swami Muktananda”), „Since Scientology now brings total freedom, it must also have the power and authority to demand total discipline; it will not survive otherwise.” („Scientology”). Although one’s inner thoughts cannot be regulated by the leader, it is obvious, in the normal case, that the heart and mind will follow one’s behavior.

 

CONTROL OF EMOTION

Producing feelings of fear and guilt are used in an attempt to bind the individual member to the group („Unification movement”). Sensitive, idealistic people are especially susceptible to that. Since criticism is often interpreted as a lack of faith, the „guilty” person must perform amends (e.g., through still more work, meditation, study). In several groups, this is reinforced through „statistics reports” in which the individual must also document his daily misconduct in detail (e.g., the spiritual diary of the „Holosophic Society”). In this way, unspoken pressure is brought to bear to increase the „highest performance” in the organization’s own sense. The result can be permanent exhaustion or a guilt complex.

22

Methods and Practices

 

CONTROL OF INFORMATION AND AGENDA

When information opportunities are regulated, the potential for critical and willful behavior is somewhat radically restricted. The greater the access to the mass media („Fiat Lux”) or to education („Children of God,” presently „The Family”) is reduced, the greater the bond to the teachings and practice of the current organization. One form of information control is the disclosure of teachings only one step at a time („Scientology”).

Portrayal of the Founder/Leader

 

Orientation to a person of leadership plays an important role in some sectarian groups. This image of the founder or leader is idealized with varying methods to obtain a strong emotional tie to the members. The following strategies can be used for that:

 

 

GLORIFICATION OF THE BIOGRAPHY

The life history of the founder or leaders, as the case may be, is „augmented” by impressive facts, while other, less impressive facts remain unmentioned („Unification movement,” „Scientology”). Details of the biography are selected so that the person appears in a „beautified” light. In addition to that, there are leaders who have themselves photographed with publicly recognized figures („Sri Chinmoy”). That is supposed to give the impression that the celebrity is a supporter of the group, and its importance is supposed to be increased therefrom.

 

STYLIZATION AS SAVIOR

The life story of the founder or leader is depicted, in part, as parallel to a great figure or to a religious founder whose work is said to be surpassed or perfected by the current leader („Unification movement”).

 

POTENTIAL FOR IDENTIFICATION

The members of some groups are brought to believe in the constant presence of their respective leaders. This comes about through rituals, „devotional pictures” with the portrait of the master („Sri Chinmoy,” „Sahaja Yoga”), or oaths of loyalty or duty („Unification movement”).

23

Methods and Practices

 

This is how a strong, emotional bond to the leader and the individual group member can be created and built upon.

What can fascinate people about these groups

 

It is clear that people who have joined a „worldview group” will see more of a deliverance in it than they will danger; that was the reason they joined the group in the first place. Nobody voluntarily enters an organization because he enjoys restrictions of his freedom and self-sufficiency. New members frequently detect an intensive feeling of happiness as a result of their decision to join. One feels as though, from now on, he is on the right path.

 

Various aspects of that can also be fascinating:

 

„ENDLESS DEVOTION”

For many people, the experience of intensive devotion is fascinating; in the jargon it is called „love-bombing.” One is seemingly flooded with attention and devotion: a special experience for any person who has grieved over a lack of attention or devotion. Now they think that they have finally found everything they need. Now one can finally do without rationality and critical thought and entrust oneself entirely to the seemingly so friendly group.

 

„FINALLY BE NEEDED”

Organizations frequently suggest to interested applicants that they have precisely what was needed to fulfill an important function in changing the world. One is told that he can contributed to a better society by his involvement, maybe in a form of meditation or by spreading the group’s ideas. The missionary activity which is often required from the members is carried out as a result of a sense of accomplishment or personal reappraisal. They have the feeling of finally being able to do something meaningful. Certain groups also make an attempt to „prove” to the person what an intelligent, worthwhile and creative person he is. This strategy can be particularly effective when the weak points of the person can be „discovered” using covert or pseudo-scientific methods.

24

Methods and Practices

 

The person himself can often not immediately recognize that the „find” is very iffy and worded somewhat reservedly.

 

„HOME AT LAST”

„Worldview groups” often turn into „home” for their members. Separation from one’s own environment and also from part of one’s own culture is used to that end. Despite the pretense of community life, this can lead to personal isolation since relationships only really exist on the level of the worldview. Certain groups practice the custom of having their members „married” by the founder or leadership („Unification movement,” Sahaja Yoga”). Incomprehensible to people conscious of their freedom is the statement that, in doing this, the members think of their group as the true homeland which encompasses all areas of life.

 

„HEALTH AT LAST”

 

Various organizations currently offer specific concepts for the attainment of health, like, for instance, rules on what to eat. This kind of offer of treatment, however, can deviate considerably from classical medicine based on natural science („Fiat Lux”). People who suffer from various health risks, think or are afraid that they are suffering or labor under various minor or serious maladies are often fascinated by this type of offer – and consequently become convinced of the honesty and validity of the group’s worldview program („Fiat Lux”). „Scientology,” for example, asserts that it can prevent radiation from harming a body. To that end, a certain combination of athletic activity, vitamins, nutrition and sauna, known under the label, „Purification Rundown,” is said to free the body from poisons and drugs, and lay the foundation for „long-term, spiritual gain in auditing.” Most of the time, hope in the healing practices of the group displaces the need to look at the chance’s of the method’s success.

 

„COMPREHENSIVE KNOWLEDGE AT LAST”

Certain organizations state that they have higher knowledge as their disposal („Fiat Lux,” „Universal Life,” „Unification movement”). This knowledge is regarded as having come from a higher world or power, and therefore cannot be criticized.

25

Methods and Practices

 

Members of such communities therefore feel that they are superior to those around them.

 

Experience is of great importance, primarily in meditation groups. The offers of meditation is thereby suited to the western population insofar as initiation or even the experience of enlightenment follows a short introduction („Sahaja Yoga”). While the experience of enlightenment in the eastern world religions presumes a long path, eastern movement missionaries in the West often offer a quickly attainable experience („Instant enlightenment”). Unlike classical forms of meditation in the world religions, individual organization do not absolutely demand a high degree of self-control, while other groups, however, often promote a degree of relinquishment which goes far beyond that of the western day-to-day routine.

 

„SECURITY AT LAST”

People who are experiencing doubt and insecurity are fascinated with the security which some groups promise. Their reservations are met seemingly openly and directly, whereby the person addressed can rapidly view his mistrust as unfounded. As a consequence, he is happy to now be able to fully confide in this group and trust its goals. In addition to that, clear and visible life models are held to be a solution for one’s own lack of orientation. Security, self-confidence, awareness of purpose and guaranteed success emanate from a group so that young people – and others besides – rapidly feel better. In doing that, members learn to differentiate between „inside” and „outside.” Salvation, happiness and the future are at home in the group itself, so it is suggested, while „outside” lurk chaos, criminality, disaster, hate, materialism and „evil parents.”

 

The group or the leader also takes over decisions for the individual („Unification movement,” „Fiat Lux”). The member is to be ready to be utilized to a high degree and to be victimized. To outsiders, the resulting obedience is often incomprehensible, while the person himself experiences this situation as positive and attractive: he quite surely is doing the right thing („Unification movement”).

26

Methods and Practices

What forms of membership there are

 

Besides their own membership, „Worldview groups” also make use of sympathizers. The core groups of an organization and the members sometimes live together in a common residential communities. In several cases, common ownership also exists. In contrast, any person can be designated a sympathizer who forms a sort of circle of friends about the members. They often also become members.

 

Specific groups also try to recruit with people themselves who do not belong to the group; a better public image is to be attained by doing that. This effect is important primarily when these „friends and promoters” are regarded as celebrities in public life, such as artists or politicians.

27

Brief Overview of Organizations Active in Austria

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

There are numerous „worldview groups” or „new religious” movements active in Austria. This large number of groups breaks down into a multitude of programmatic establishments and methods which, in turn, can then change or go off in new directions. Some of the methods and techniques used by some organizations are mentioned in the „Methods and Practices” chapter. Further descriptions are in this chapter.

 

The following section is oriented to worldview backgrounds of specific groups. It can be thought of as an aid in orientation and systematic division. Several groups could be classified, by content, into several areas, but here they are only mentioned once each time. No evaluation is made in this section or in the classification of the groups.

 

Please take into account that the following brief overview cannot cover the origin and content of each specific group all across Austria. It encompasses groups around whom public discussion has been and is being carried out in information and counselling centers. In case of doubt, please consult one of the information and counseling centers listed in the appendix.

28

Brief Overview of Organizations Active in Austria

Guru Movements

 

Any of the various groups who are independent of each other yet follow a master („guru”) in the traditions of Hinduism, are described as guru movements. Important key words in this connection include: Yoga and Tantra, or the concepts of Kharma or reincarnation.

 

The guru is regarded as the embodiment of the highest consciousness and enjoys veneration similar to god. His testimony and dealings are, therefore, implicitly exempt from any criticism. Acceptance and obedience are demanded of followers.

 

BRAHMA KUMARIS

Founded in 1950 by a former Pakistani-born jeweler , Lekh Raj, this is one of the organizations whose teachings mix esoteric and hinduistic elements. It was followed in 1952 by the founding of the „Brahma Kumaris World Spiritual University,” which today has its center in Mount Abu, India. Lekh Raj is honored by his adherents as „Brahma Baba.” After his death in 1969, women serve as the medium who forward his messages (called „murlis”) from the great beyond. Humanity is alleged to stand before a new, perfect era. On one side, a cosmic, purifying fire is anticipated, on the other side peace campaigns are supported. Love is dismissed as „dependency,” and in marriage, sexuality is avoided on grounds of impurity. The daily routine is strictly regulated. It encompasses meditation („Raja Yoga”) and readings. The breaking of familiar connections is not mandatory; nevertheless, the messages are the equivalent of shedding, as much as possible, worldly obligations, so that the main point of view can be devoted to spiritual progress and alignment with the „Brahma Baba.” Acquisition is to be pursued only in the scope of securing that which is necessary for life. Meat and alcohol are characterized as „worldly burdens” and are therefore refused.

 

This organization also includes the „Raja Yoga Center,” the „Global Co-Operation For A Better World” initiative, as well as the „Million Minutes of Peace” project.

29

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

DIVINE LIGHT MISSION / ELAN VITAL

This organization was founded in 1960 by Shri Hans Maharaj in India. After his death, his youngest son, Prem Pal Singh Rabat took leadership as guru „Maharaj Ji” and went to the USA. He was relieved by his mother in 1975, who, together with the eldest son of the founder, took direction of the group in India. The western portion of the organization, however, remained under control of Rabat. In 1981, „Divine Light Mission” was dissolved and the „Divine United Organizations” was formed in its place. Successor organization „Elan Vital” arose in the 1980s. In its wake, though, the Indian branch has become active in the West – under the name „Spiritual Life Society.”

 

„Divine Light Mission” is regarded as a neo-hinduistic guru movement. In its branch, „Elan Vital,” Guru „Maharaj Ji” is the manifestation of the divine who leads his students to knowledge through his presence. It is alleged that the living master, not understanding, raises the students above all religions and enables, in this way, true understanding (includes understanding of the Bible). This is supported by spiritual techniques in which visual, audiovisual and olfactory perceptions are aroused through finger pressure and tongue placement. The repetition of the „Hamsa” and „Soham” mantras are also important in doing this.

 

DIVINE LIGHT CENTER

The founder of this organization was Indian Swami Omkarananda, who brought the „Divine Light Center” to life in 1966 in Winterthur, Switzerland – „for the purpose of cultural study, philosophical research and help for suffering humanity.” Subsequently to that, Swami Omkarananda lived primarily in German language speaking areas. His teachings are typically hinduistic in that the guru is of central importance. One makes an effort towards harmonization of all religions and sciences into a „superreligion.” Each person is to be promoted in his original belief. The guru veneration and the cult practice of the swami, however, is clearly hinduistic. The color blue is much worn and corresponds to the „Om” mantra; it is supposed to help one realize divine vibrations.

30

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

ECKANKAR

This movement was founded in 1965 by American Paul Twitchell. He had spent his formative spiritual years with Indian gurus, especially Kirpal Singh, and with Scientology, but refers, for his „ancient knowledge,” to a (fictitious) Tibetan master, Rebazar Tarzs, who he says named him as the 971st „ECK master.) The ECKists recite the syllable HU as the „word of God,” practice soul and dream travel, astral projection, meditation on the „light and sound of God” and also on the name and picture of the „ECK master.” Since 1981, Harold Klemp (spiritual name: „Wah Z”) has led the group. Members can take various training courses and buy books and cassettes. By using the appropriate exercises, they are said to be able to make a direct connection with the power of life and experience their own divine self and the heavenly worlds. The Master administers Kharma to them, through this the disciples can steer their earthly fate from cosmic spheres, with the distance of a quasi-uninvolved observer. The goal is to realize one’s own godliness in total freedom and awareness. Eckankar’s headquarters is in Minneapolis, USA; Eckankar is also active in middle and east Europe in centers, study groups and initiators.

 

ISKCON (HARE KRISHNA MOVEMENT)

The „International Society for Krishna Consciousness” (ISKCON) was founded in 1966 by Indian Abhay Charan De, who was revered as „A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada.” After his death in 1977, eleven disciples became his successor gurus. Reforms were introduced in the early 1990s which were meant to lead to an improvement of ISKCON’s image in the German and Austrian publics. Misconduct by ISKCON was also admitted by the organization. Whether these reforms are meant to be a sheer campaign for ISKCON image improvement or are a serious effort to change behavior remains to be seen.

 

The „Hare Krishna Movement” perceives itself as a part of the Bhakti current of Hinduism. Love and acceptance of Krishna, who is adored as the central god, is especially important.

 

ISKCON would like to spread the wisdom of old India which is contained in the holy book Bhagavad-gita.

31

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

A universal social concept is found in the „Hare Krishna Movement,” namely the Varnashrama concept, which is meant to be introduced internationally under forms including that of the caste system.

 

Besides the monks („Those dedicated to god”), who live according to strict regulations, there are an increasing number of married members who arranged their lives according to the teachings of the movement. The daily routine is definitively regulated in the centers – with prayer, reading of the holy scriptures and the distribution of literature for donations. Private schools („gurukula”) have been established in which children are to grow up „krishna-aware.” This type of school also exists in Vienna. Besides that, adherents of the group also run restaurants (e.g., „Govinda Kulturtreff”). In the „Food for Life Program,” approved vegetarian nourishment is distributed for free to the needy. „Car festivals” and „Pilgrim Processions” are conducted on occasion on public squares and streets.

 

HOLOSOPHIC SOCIETY

From the hinduistic reform movement „Radha Soami Satsang” and „Sant Mat” („Teachings of the Saints”), which arose in the 19th century under the influence of Indian mystic Shiv Dayal Singh, various stages of development and other successor organizations have resulted:

„Ruhani Satsang Society” under the master Sant Thaka Singh; also „Holosophic Society”;

„Sant Kirpal Yoga Sadhna Ashram,” also „Forum for Universal Religion” under the master Soami Divyanand;

„Sawan Kirpal Ruhani Mission” under master Sant Darshan Singh (died 1989). Succeeded by his son Rajinder Singh; also „Science of Spirituality”:

„Unity of Many” under Dr. Harbhajan Singh (died 1995); also „The Unit of People,” „Sant Kirpal Singh.”

 

Of the above, the „Holosophic Society” is especially well-known in western society. Its students are said to achieve the next highest sphere by venerating guru Thakar Singh so that the circle of reincarnation can be broken – the soul of the person is no longer trapped in the material world.

32

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

The „Holosophic Society” puts on seminars and meditation events according to Thakar Singh’s teachings. Even infants are supposed to meditate for several hours per day. Sexuality is to be relinquished, even in marriage. An attempt was made to establish kindergartens and schools to guarantee the „spiritual education” in the sense of the organization by the „Association for the advancement of the Lichtheim kindergarten and schools, Inc.” After vehement public criticism this project was given up; spiritual training is possible at any time in the scope of private life and is left up to authorized trainers.

 

OSHO MOVEMENT

After an experience of alleged enlightenment in 1953, the Indian Rajneesh Chandra Mohan also began to assemble a following of students from the West in Poona in 1974. He was called „Bhagwan” (the Divine”). In 1981, Rajneesh moved to Oregon, USA and started construction of his own city („Rajneeshpuram”). Deported from the USA in 1985, he traveled back to Poona in 1987, renounced the title of „Bhagwan” in 1988 and proclaimed himself a Buddha in 1989. Up to his death in 1990, he had people refer to him with the ancient Japanese form of address „Osho” („honorable master”). In his last years the „Osho Movement” (formerly the „Bhagwan Movement”) was led by a collective.

 

The teachings included elements of the Indian Tantra, of Buddhism and western psychotherapy. The guru held the central position, his person was and is the highest authority. The practices of the „Osho Movement” have changed several times. Today various forms of meditation, therapy and esoteric practices are used. It is also active in commercial establishments. The headquarters of the movement is Poona.

 

Many former students of Bhagwan and/or its variations found their own group as a consequence, like Michael Barnett, for example, and the „Energy World” or „Energy University.”

 

SAHAJA YOGA

The form of the „Sahaja Yoga” which is distributed in Europe was taught by former medical student Nirmala Devi, born in 1923. In Austria, „Sahaja Yoga” has submitted an application to be a state registered religious denomination.

33

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

Their application, however, was turned down in July 1998 by the Federal Ministry for Education and Cultural Affairs.

 

In „Sahaja Yoga,” all religions and truths are supposed to be contained in the „Nirmala World Religion.” Nirmala Devi is regarded as an authority who cannot be questioned and is venerated as „Shri Mataji” („Divine Mother”) and as the carnation of the Holy Spirit. In the practice, meditation before the picture of the „divine mother” and the mobilization of „chakren” (the body’s energy centers) are significant. These practices are not only supposed to bring about the godliness in a student, but they are also supposed to be able to cure diseases. Particularly serious adherents send their pre-school children to a kindergarten run by the movement in the vicinity of Rome. A school of the movement is available in Dharamsala in India for children age 6 and up. In this „elite school,” as this establishment is described by the organization, their subjects include Hindi, Sanskrit, Meditation and the Adoration of their divine Guru.

 

SAI BABA

Sathyanarayan Raju, born in 1926, had declared himself to be „Sai Baba” („true divine father”) by age 13. At 26 he founded an „Ashram” („spiritual center”) in Puttaparthi, south India. In 1976, he proclaimed the Sai religion as the „extract and essence of all religions” and became one of India’s best-known gurus. He is supposed to have performed miracles, never to the point, however, of having been investigated by Bangalore University.

 

„Sai Baba” perceives himself to be the creator of the world, god turned into man, and had previously existed, according to what he says, in Krishna and Jesus Christ. Besides healing the sick, he is also said to have resurrected the dead and materialized flowers, golden rings and „holy ashes” out of the „void.” Meditation and the study of the Veda, ancient religious scriptures of India, are on the members’ program. This organization exists in Austria as the „Sathya Sai Philosophy Association.”

34

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

SRI CHINMOY

The organization of Indian Chinmoy Kumar Ghose (born 1931) has been active in German-speaking areas in „Peace Conferences” and „World Peace Races” since the early 1980s. Since 1970, „Sri Chinmoy has also offered meditation in the United Nations building in New York, which, to be sure, has no official character. With this as a background, the movement advertises with photographs of their guru which show him with important personalities (UN General Secretary, politicians, etc). According to the teachings of „Sri Chinmoy” every person should recognize and realize the divinity in self. The guru views himself as a god generator – as „supreme.” His adherents’ ties to him are strong (daily meditation in front of his picture, special Indian clothing, etc.)

 

TRANSCENDENTAL MEDITATION (TM)

Transcendental Meditation (TM) or „Science of Creative Intelligence” was developed by Indian born (1918) Mahesh Prasad Varma, who is venerated by his adherents as „Maharishi Mahesh Yogi” („Maharishi” means „great prophet”; „Yogi” is a title whereby he places his teachings in the meditation technique in the tradition of Yoga). The founding of the „Maharishi International University” in 1971 was followed in 1975 by the „Maharishi European Research University.” TM is regarded as a „simple, natural technique which enables the full development of human consciousness and a life in harmony with the totality of natural law.”

 

In the early 1970s Maharishi Mahesh issued the „Maharishi Effect” proclamation: if 1% of the world’s population would practice „Transcendental Meditation,” many problems of the world like criminality, unemployment, environmental pollution, military conflicts, etc., would solve themselves. In 1976, the guru established the „World Government of the Era of Enlightenment”: in a major advertising campaign he offered to solve the economic and political problems of all world governments.

 

That was followed by a „World Association for Ayurveda Medicine” („Maharishi Ayurveda” today) and a „World Plan for Perfect Health” in 1986. So-called ayurvedic treatments were administered by the group in their own centers (e.g., „Maharish Ayur-Veda Health Centers”).

35

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

The movement is trying to transmute its program to a political level in the „Natural Law Party,” which is active is several countries. The „Austrian Natural Law Party” („OeNGP”) also campaigned in the last National Assembly elections in Austria in 1995.

 

„TM” does indeed have a hinduistic background, but is offered in the West as a neutral, scientific method. It is supposed to be learned easily and not only bring about relief of stress and nervousness and remove psychosomatic illnesses and insomnia, but also bring about „creative intelligence.” By taking more courses, even the aging process is supposed to be turned around, and one is supposed to be able to gain paranormal abilities (yogic flying, preliminary stages of invisibility). Practices such as the special hopping technique („levitation”) of the „Siddhis” (advanced TM adherents) is supposed to demonstrate that one can „use the almighty power of nature as he sees fit.”

 

By the 1980s, the German federal government was warning that „TM” „can lead to psychic injury or to a personal break-down in unstable people.”

Psycho-groups

 

These groups offer the positive modification of life – with methods which affect the psyche but are not in accordance with the standards of scientific psychology and psychotherapy. The difference from other groups is that in psychogroups the people have to use the current psycho-techniques to modify their own personalities. Results are obtained in individual groups in varying degree.

 

LANDMARK EDUCATION

In 1971, an organization designated as „Erhard Seminar Training” (est) was brought to life by U.S. American Jack Rosenberg, who named himself after Werner Heisenberg and Ludwig Erhard – „Werner Erhard.” In 1981, the organization was revamped and, according to what it said in 1985, it developed a „… completely new program which used a couple of ideas from est training but went far beyond that”: „The Forum.”

36

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

Rosenberg sold the rights to his seminar training to staff who founded the „Landmark Education” organization.

 

The seminars which used Jack Rosenberg’s methods lasted 60 hours and most were held within a three day period. The course participants had to first sign that they knew that they would be subject to extreme psychic inconvenience during the course. Besides that the procedures used in the seminar had to be kept secret. A „Landmark Education” seminar allegedly aims for a „breakthrough” in which the participant newly understands his life and can manage his future independent of his past.

 

SCIENTOLOGY

In 1950, former science fiction author Lafayette Ronald Hubbard wrote the book, „Dianetics: The Modern Science of Mental Health. The Handbook of Dianetic Procedure.” The „Church of Scientology” („Scientology” can be translated into the „study of knowledge”) was founded in California in 1954.

 

In 1959, Hubbard bought an English castle (Saint Hill Manor) which served as his headquarters. From 1967, the organization was led from a private fleet of ships, in 1975 the new Scientology headquarters was founded in Clearwater, USA („Flag Land Base”). In the early 1980s, the „Religious Technology Center” assumed all rights and licenses. Hubbard’s death was made known in 1986.

 

In 1996, the Greek „Center for Applied Philosophy,” an association whose goal, according to its charter, was to spread the philosophic principle of Dianetics and Scientology, was dissolved by the Athens state court. In summer 1997, the German Interior Ministers Conference decided to have the Scientology organization put under surveillance by German Constitutional Security.

 

In its initial stages, Scientology presents itself as a provider of personality modification. The teachings state that the person can be relieved of numerous troubles from his past lives, which have caused him to forget his original state as „Thetan” (spirit being) – thereby enslaving him.

37

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

He is supposed to achieve total freedom again with the Dianetic processes. The negative impression from past lives and the „reactive mind” are supposed to be found and deleted by „auditing” (a directed method of interrogation) with an „e-meter,” a device which measures electrical resistance of the skin. One can become „clear” through participating in an altogether very money-intensive system of courses, which includes additional purchases of books and cassettes. Recruitment is often done with a free personality test. A „purification rundown” is also offered which requires consumption of privately prepared vitamins and frequent sauna sessions. These methods are supposed to ensure, among other things, that one survives an atomic war.

 

From Scientology itself, the teachings of L. Ron Hubbard are applied in organizations and projects which include the following:

 

„Scientology Church”

(Courses, seminars, „auditing,” books, videos, etc. are offered in Scientology organizations, Scientology missions, Dianetics centers, Celebrity Centers, etc.)

 

„ABLE – Association for Better Living and Education”

(Branch of Scientology which is subdivided into the following four organizations:)

Narconon (drug rehabilitation)

Criminon (rehabilitation of criminals)

Applied Scholastics (Education: in Vienna, e.g., „Kreativ College” gives instruction in accordance with L. Ron Hubbard’s study technology.)

„The Way to Happiness” foundation (improvement of general morals)

 

 

„WISE – World Institute of Scientology Enterprises”

(worldwide association of Scientology companies with the goal of converting business to Hubbard’s technology. The main fields of operation are: personnel and management training, EDP areas and real estate.)

 

Miscellaneous

„Kommission fuer Verstoesse der Psychiatrie gegen Menschenrechte – KVPM”

Citizens Commission on Human Rights – CCHR)

38

Brief Overview of Organizations Active in Austria

International Association of Scientologists – IAS

New Era Publications (publishing house)

„Freedom” (Scientology magazine

 

„ZENTRUM FUER EXPERIMENTELLE GESELLSHAFTSGESTALTUNG” (ZEGG)

[Center for experimental social form]

This organization came into being in 1991 as part of the „MEIGA” project („Experiment for a human earth”) in connection with the „Sexpeace movement” in Germany. Its goal is to attain the original „human idea of socialism” through association with the principle of „free love.” This representation of „free love” also includes the idea that AIDS and cancer are special cases of general sexual distress. Therefore AIDS, according to ZEGG, is able to be naturally cured. ZEGG’s structure of ideas also includes doomsday concepts and universal promises of salvation from the group. The group shares their common experiences. Diseases are interpreted as a manifestation of false awareness. Among other things, ZEGG has established a summer university and holds various seminars and youth projects.

 

Experts have pointed out parallels to the central themes of Otto Muehl’s „Action Analysis Operation” (AAO) (Muehl and other management personnel were sentenced to years in prison in 1991 on charges which included sexual abuse of minors within the AAO). ZEGG cofounder Dieter Duhm described Muehl’s organization in 1977 as „the most developed socialist model of life” that he knew. In 1992, however, ZEGG made a statement that the „only connection between the two projects” occurred in 1978 when Dieter Duhm „visited the AAO in the scope of his social research and expressed his opinion” in 1978.

 

Various projects, initiatives and concepts have spun off ZEGG, such as the „Aktion Perestroika e.V.,” the „Undersky” youth project, the „Experiment for a human earth,” „Sexpeace,” the „Transformatorische Bordell,” and the „Erotische Akademie.”

39

Brief Overview of Organizations Active in Austria

New Revelation Movements

 

Groups are described as such [new revelation movements] if their statements are made through a medium who is said to have a direct connection to God or Jesus Christ. These „media” describe themselves as prophets or as „God’s mouthpiece.” God or Jesus Christ, according to the various teachings, intends to use these channels to correct allegedly false meanings in the Bible and to make that known to his people in modern times.

 

FIAT LUX

Starting in 1970, Swiss Erika Bertschinger declared herself a „spiritual healer” and, from 1975, stated that she was receiving messages from Jesus and Mary. Since that time she has called herself „Uriella.” Different people paid attention to Erika Bertschinger, among them a Catholic priest, Kurt Warter, who later married her. In 1980, the loose gathering of her sympathizers turned into a fixed association, which was founded as „Orden Fiat Lux” (latin: „Let there be light”).

 

In any case, „Fiat Lux’s” teachings include impending world ruination, and a more highly developed human – primarily members of the organization – who, thanks to rescue by the UFOs can escape to a different frequency level. These people, after the catastrophe, could presumably travel back to earth.

 

Natural healing preparations (homeopathic, spagyric and esoteric products) are highly valued and sold; they include „astro-drops” and „ether-ampules.” „Athrum water,” which has been completely sterilized by Mrs. Bertschinger and has been charged in a bath tub with „Athrum” healing rays, is also distributed. Besides that, she and her staff also perform personal spiritual healing for those who want to be cured of AIDS, drug addiction and radiation injuries. „Fiat Lux” avoids alcohol, nicotine and meat, and also articles of clothing which are not white, or at least very light-colored.

 

In addition, „Adsum” Relief Work and „Adsum Dolls Vertriebs Ges.mb.H.” were founded, which distribute dolls for children. After the death of her husband, Kurt Warter, (1988), Mrs. Bertschinger is today married to Eberhard Eicke.

40

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

Eicke calls himself „Icordo” and thinks of himself as the reincarnation of Johann Strauss.

 

In 1998, Mrs. Bertschinger was sentenced in Germany for tax evasion and attempted tax evasion to one year ten months imprisonment suspended (Decision of the Mannheim State Court, file number (25) 6 Kls 616 Js 4/ 95, effective 30 Dec 1998).

 

„UNIVERSELLES LEBEN” [UNIVERSAL LIFE]

Gabriele Wittek began her public work in 1977 with a community she called „Heimholungswerk Jesu Christi.” „Universal Life” (UL) arose in 1984. In 1987, adherents of „Universal Life” in Wuerzburg consolidated the „First Christian Community in Universal Life” and the „New Jerusalem Community.” A „community system” was put in effect for this community and all the others which were later formed in German cities that year. In 1989, it was said that an alliance was made between God and „Universal Life,” and the communities were renamed „League of New Jerusalem Communities.” The members of the „league of communities” were supposed to live together and regulate events of „Universal Life.” Among other establishments formed were kindergartens, a grade school, a nature clinic and a home for seniors. A strong economic expansion has been observed in the past few years. The center is located in the Wuerzburg area. Jesus Christ and the „spirit presence of Emmanuel,” according to Mrs. Wittek, make the true teachings known through her. People are said to be fallen spiritual beings which bear „sparks of salvation” and have to continue to develop these in many reincarnations. Since they cannot do it alone, the teachings of „Universal Life” are to be followed; these include walking a seven-staged „inner path” which allegedly leads the students into heaven as pure spiritual beings. Other people, according to the teachings, will die in a catastrophe which is to soon take place. The group’s training concept for children is published by the „Liobani spirit being.” „Universal Life” has its own teachers and training force for private child care centers. Children are not supposed to be tied to their parents, but grow up in the community of „Universal Life” from the very start. By doing that the parent-child relationship allegedly becomes „intimate.” The organization is critical of traditional medical training

41

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

and it propagates its own published plan for health. According to the teachings, organ transplants are really not acceptable. Disease and tragic turns of fate are said to result from one’s own kharma and to be alleviated by using the teachings of „Universal Life.” „Universal Life” in Austria also makes its presence know by distributing magazines (e.g., „The White Horse,” formerly „Christ State”).

Groups with Christian Characteristics

 

Ever since „New Testament” times, there have always been people or groups who, through the centuries, have tried to present the „Evangelism” „differently” or „better,” or just mix it with their own findings. There are also groups today which clearly differentiate themselves from the recognized ecumenistic-oriented Christian churches and their teachings and practices. Each of these groups has their own specific practices; what is common among them though is that each one associates „healing” and „salvation” exclusively with itself. The „Bible” can be placed in conjunction with other „holy scriptures” or it can be augmented, changed or re-interpreted by other „sources of revelation.”

 

THE FAMILY

David Berg founded this group in 1968, which was known by the name „Children of God.” He was subsequently called „Moses David” or „Mo” by his adherents. Because the group was increasingly criticized for excessive sexual liberties, in 1978 Berg gave the order to dissolve the members’ communes and to go underground (they moved to India, among other places). Recruitment of new members included the sexual missionary method called „flirty fishing.” In 1987, this method was officially cancelled. Since 1988, the movement has been increasingly active in Europe. In 1992, they changed their name to „The Family.” The style of the scriptures and the teachings also took an obvious turn in the direction of a evangelical resurrection movement. There is disagreement as to how far that change has actually taken effect in practice. In any case, according to the group’s teachings, the world is on the brink of ruin. The only people who can allegedly be saved are those who radically reject the world, the state, society and family and join „The Family.”

42

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

The members live from donations and from the sale of booklets and cassettes. There is strict control inside the group; there have been incidents of sexual practice with children and infants reported in the past.

 

The movement’s labels include: „The Family,” „Children of God,” „Family of Love,” „World Missions,” „Family Service, „Family Care / International Educational Services,” „World Educational Services International” and „21st Century International Schools.” According to experts’ estimates, more than half of the members are children.

 

UNIFICATION MOVEMENT

The „Moon movement” was brought to life by Sun Myung Moon (original name: Yong Myong Mun). According to its own literature, in 1936 he was assigned by Jesus to end the failed mission on the cross by forming the „true family.” In 1954, he founded the „Holy Spirit Association for the Unification of World Christianity,” or the „Unification movement.” Moon believed that communism was the satanic archenemy which was to be combatted. In 1960 he married Hak Ja Han. He and his wife became the „True Parents” and their community became the „True Family.” Shortly after his own marriage, Moon staged the ritual of the „Blessings”; in the first, three couples were „married.” The greatest event so far took place in 1997, when 3.6 million couples were blessed by Moon and his wife, but of which only a small portion were members of the Unification movement.

 

Since 1990, the movement has increased its efforts to unite world religions, especially with the „Women’s Federation for World Peace” with Moon’s wife. In 1992, Moon stated publicly for the first time that he was the messiah. That was followed in 1996 by the founding of the „Family Federation for World Peace.”

 

The teachings are syncretic and contain elements from various faiths. The „Unification movement” takes the view that humanity was ruined by evil in the fall of mankind (Eve’s unification with Satan). The teachings state that, through the „True Parents,” humanity now has the opportunity for „blood purification,” which is performed two at a time in mass adoptions („Blessings”).

43

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

Some of the unmarried members live together in communes, try to recruit new members and collect money. Marriage partners are almost always selected for the members and joined in „mass weddings.” Moon and his wife both enjoy divine adoration by the Unification Movement.

 

A multitude of organizations back the „Moon movement,” such as the „Austria Forum,” the Artists’ Association International (AAI), the „World Media Association” and the „Religious Youth Service” (RYS). In the missionary areas are mainly the „College Association for the Research of Principles” (CARP), the „Mobile Fundraising Team” (MFT), the „International One World Crusade” (IOWC) and the „International Seminar on the Unification Movement” (ISUM) (you can obtain detailed information at the information and counselling centers which are listed in the appendix.)

 

In addition, the Unification Movement publishes several magazines, e.g., „The Family,” „Family Perspectives,” and „Forum Religion and World Formation.” The Moon movement also includes companies which are engaged in various fields.

 

JEHOVA’S WITNESSES

The story of how this organization came about goes back to the last century, and is distinguished by the several times a date was established or re-established for the end of the world or the return of Christ. In 1870 Charles Taze Russell joined an Adventist splinter group which anticipated the return of Christ in 1874. After that did not turn out, Russell reset the date to 1914, then 1916 and finally to 1918. It was finally stated that the calculation for 1914 would have been right, but the method of the return had been invisible. „The Watchtower” magazine was founded by 1874. His successor, Joseph Franklin Rutherford, set the date for the end of the world’s social system at 1925. In 1931 he gave his community the name „Jehovah’s Witnesses.” The membership grew by leaps and bounds until the 1970s, when it temporarily decreased after the next date which had been fixed for the end of the world by Rutherford’s successor, Nathan Homer Knorr, did not turn out either. The Jehovah’s Witnesses invoke the Bible, but their edition of the Bible („New World Translation”), as do their teachings, deviate from the ecumenistically oriented churches.

44

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

Jesus Christ is regarded as the first-made son of God and as the Archangel Michael made man, and is said to have begun a war against Satan and his demons in 1914. He is said to have erected a throne in heaven from where he directs the people of God (the „Jehovah’s Witnesses”) through his visible representatives (managing corporation of the Watchtower Society). In the battle of Armageddon, which is considered imminent, it is believed that Christ will destroy all nations in this world. The rescued „Jehovah’s Witnesses” will then live in a Paradise established on earth.

 

Food which could contain animal blood (e.g., blood sausage) is viewed with as much reprehension as are blood transfusions – even when these are necessary to save a human life.

 

Disapproval is also expressed for participation in other worldly things such as the celebration of birthdays or even taking part in festivals which originate from the traditions of other religions (e.g., Christmas, Easter). Membership in political organizations is discouraged. The practice of the right to vote is handled differently according to the country. While service in the military is rejected, the decision to enter the civil service has recently been left up to the conscience of the individual Witnesses.

 

Ministerial services (including „house to house service”) is regarded as the highest expression of love of neighbor. In doing that, the „Watchtower” and „Wake Up!” magazines are given out.

 

The „Jehovah’s Witnesses” are accepted as one of the state registered religions in 1998 (see the chapter on „Background and legal situation”).

Miscellaneous Groups

 

Several groups here are of the „transient” type which have insufficient contextual direction to make a firm classification possible. They include groups which borrow their teachings from a mixture of theology, philosophy and specific social content. Groups which claim exclusive world improvement

45

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

do not necessarily have explicit religious backgrounds. The „claim to salvation” of this type of movement refers to the attainment of a better society which could be made possible by implementing the groups’ specific goals. The following organizations are named as examples:

 

EUROPEAN WORKERS PARTY /

CIVIL RIGHTS MOVEMENT SOLIDARITY

This group’s background was formed from the rightwing extremist US Labour Party, which was founded by former Troskyite Lyndon LaRouche. In 1974, his wife, the German Helga Zepp-LaRouche, founded the „European Workers Party” in the Federal Republic of Germany from which the „Buergerrechtsbewegung Solidaritaet” („BueSo”) arose in 1992.

 

The „European Workers Party / Civil Rights Movement Solidarity” does not have a religious background, but pursues political world improvement strategies. LaRouche’s image of people is characterized by the person supposedly having the ability „to detect the legal system of the universe and to make the world more and more subject [to his will].” From that arises an extremist belief of science and advancement. Those whom this movement regards as its opposition (e.g., Bank of England, Club of Rome, and also individual persons) are drastically set apart and are supposed to be part of a worldwide conspiracy which has been going on down through the ages against life, growth, science and progress. The security service of this movement was employed as „The Labour Organizers Defense Fund.”

 

Some groups which have been classified as part of the „European Workers Party / Civil Rights Movement Solidarity” include the „Anti-Drug Coalition, Inc.,” the „Club of Life,” the „Cusarus City” organization, the „Patriots for Germany,” and the „Schiller Institute Association for State Art.”

 

THE SOCIETY / HUMANISTIC PARTY / THE MOVEMENT

The „Society for Equality and Development of Man” was founded in 1969 by Argentinian Mario Luis Rodriguez Coboz, who appeared under the pseudonym of „Silo.” In the early 1970s the group was renamed to the „Religious Society” and in 1978, „The Society.” That was followed in 1984 by the founding of the „Humanistic Party” which represented the political branch of the group as an alternative to the Green Party.

46

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

The „Center for Neighborhood and Communication” was also brought into being so that local political matters could be handled. The teachings of the organization („Siloism”) see the real meaning of life in the affirmation of transcendence. Only then can a person reconcile himself – and then suffering will disappear. „The Movement” was organized according to a strict hierarchy, each member had a precisely defined degree. Small teams which were led by „orienters” were to promote the image in the „Humanistic Movement.” Besides meetings and courses, the members practice relaxation exercises and rituals to be able to make contact with their „inner leader.” This „inner leader” is supposed to render assistance in the mastering of daily life.

 

NEW ACROPOLIS

Argentinian Jorge Angel Livraga founded the „New Acropolis” international organization in 1957 in Buenos Aires. The organization views itself as the guardian of all esoteric knowledge and is classified by experts as theosophy. By travelling back into the spiritual inside world of the person, a new state theory is supposed to be constructed in which the state enables life decisions for its citizens. Spiritual exercises are supposed to liberate the students and form them into „new people.” The „New Acropolis” arranges presentations on esoteric knowledge of past civilizations. Inside the movement is a strict system of leadership with its own security service and a code of silence.

 

SOKA GAKKAI

The Buddhist lay movement, „Soka Gakkai,” which originated in Japan, was founded in 1930 by teacher Makiguchi Tsunesaburo after he joined the school of the Buddhist monk Nichiren Daisonin (1222-1282). The organization proselytized heavily in the 1950s and 60s and today it claims it has about 12 million members worldwide. Its central idea is veneration of „Gohonzon,” one of the mantras presented calligraphically on a wooden tablet. Every member has a likeness of it. The „Gongyo” (constant exercise) ceremony is carried out daily in front of the „Gohonzon” while the two chapters of the „Lotos Sutra” (one of the teachings of Buddha’s Shakyamuni) and the „Nam Myoho Renge Kyo” mantra (title line of the Lotos Sutra) are recited out loud.

47

Brief Overview of Organizations Active in Austria

 

The recitation of the mantras is called „chanting” and – according to the needs of the faithful – are practiced up to several hours a day.

 

After the founding of its own political party in Japan in 1964, the organization won considerable political influence there with its president, Daisaku Ikeda. It is reported that the party reacts independently in organizational and financial respects, from which it has obtained good mutual contacts. After one stage of rigid organizational work, Soka Gakkai seems to have recently started a dialogue on cultural work with Buddhism and other religions in Europe. It cannot yet be predicted how far this tendency to be open has gone in all locations worldwide.

 

In addition there are still a series of movements which operate on the principles of a widely diverse group of currents which cannot be covered here because of restrictions in space. In case of doubt, please make inquiries at one of the information and counselling centers listed in the appendix.

48

Effects and Consequences

Possible Consequences

for Individuals and Society

 

On the basis of findings to date, conflicts for the individual as well as for all of society can appear depending on the contextual alignment and the intensity of the ties with the group. Therefore the following overview summarizes the potential conflicts which could appear as a result of the methods described in the second section – but naturally would not have to appear in every case.

Possible Conflict for Individuals

restriction of personal area of operation

psychic retreat into childhood stages of development

loss of a realistic ability to judge or criticize

loss of finances needed to live and loss of values of ownership

loss of ties and responsibilities to family and friends

loss of friends outside the organization

dependence upon „religious model experiences”

alterations of emotional perception („always” being happy)

agonizing feelings of fear, guilt and shame

neglect or prohibition of objective treatment of diseases

exhaustion due to overwhelming activities

49

Effects and Consequences

able to be blackmailed because of group’s knowledge of intimate biographical details

loss of individual personality in favor of a strange or „unit” personality

Possible Conflicts with Society

following group-egotistical, profit-oriented or totalitarian-assimilative goals by invoking freedom of religion

restriction of democratic freedom of decision and freedom of operation

life in a radical world counter to existing society whereby any belief representing the necessary social attitudes can be associated with a falling out

omission of solid career training which result in the following:

a shortage or lack of social security (social security payments or retirement plans are often missing)

burden upon society’s social network by expulsion from or abandonment by the organization (in case of illness or loss of ability to work or integrate)

imposition of disadvantages upon children who grow up in this type of group isolated, uneducated, disintegrated or even abused.

 

It goes without saying that all problems do not apply to all members of any „sect”; the deciding factor is whether and which of the methods described in the second section are being utilized. The existence of several of these factors can harm or have a negative influence upon the life of a person and his social environment.

The Special Case of Young People

 

It must be mentioned up front that young people are not the target group of most „sects.” But if young people are affected by the theme of „sects,” then this adds a special dimension.

50

Effects and Consequences

 

The potential for influence and behavioral modification by this type of organization is greater for people who are growing up than it is for adults, who have a more or less fixed concept of life. Therefore the consequences of membership can be all the more serious. Findings by psychologists specializing in adolescence have shown that young people are upset not only in regards to the physical, but also to their intellectual constitution. The extreme feelings of not being able to perform often are counterbalanced with an overpowering feeling of self-worth. This is an attitude which can described in everyday speech as „not knowing whether to laugh or cry.” In social areas, according to youth psychologists, adolescents have insecurities about moral judgments, the ability to react carefully and sensibly and about rating the implications of behavior. Young people cannot always be expected to maintain a critical distance to new ideas.

Which Problems are being „solved”

 

In the search for their own personality, young people try to seek out not only models and images of leadership, but also try to motivate themselves with ideals and ideologies.

 

Part of growing up, of course, also includes personal crises which could produce a personal identity or a partnership through conflicts with authorities (e.g., parents).

 

A noticeable inner tension, the experience of helplessness and inability and the experience of threat and danger from outside are the results. A „vulnerability” which can be exploited by „sects” and similar organizations exists in any one of this type of life situation for young people. The desired self-sufficiency is supposedly made possible, detachment from parents is promoted, and the feeling of self-worth is seemingly increased: instead of one’s own family, the person concerned gets a „pseudo-family.” The isolation from one’s familiar environment is suggestive of self-sufficiency and the presumed discovery of an identity in the new worldview gives one the feeling of „finally having made it.” This can be „reinforced” by certain factors, such as receiving „responsible” assignments or positions.

51

Effects and Consequences

 

Also certain rituals which concern private life, such as extreme rules about chastity or the total exclusion of sexuality could present an attractive offer for the young adult in this phase of life.

 

Not until after a period of time can recruits be aware that the degree to which these things are done are not what was intended. But by that time they are often not in the position to extricate themselves from the situation.

Which youth are especially at risk

 

According to findings by youth psychologists, the following young people are especially at risk:

young people who have conflicts with authority, problems with work, school or partnership;

young people who suffer from anxieties, stress, depression or psychosomatic illness;

young people who are affected by personality development disorders which combine eccentricity and the joy of youthful experimentation under the concepts of shortage or excess.

Why recognition is most important

 

From the perspective of psychotherapy, conditions which inspire confidence must be met to help those who want to break their dependency on a „sect.” For the young people concerned, the feeling of being accepted is most important. Therefore reproaches and criticism are not called for. If the young person is to be put in the clear concerning the reality of his dependency or situation, then security and support are most important – and not personal recriminations. Above anything else, personal „I” and „we” experiences have to be constructed in a new social community in order to enable a feeling of belonging outside the organization.

52

Effects and Consequences

 

The young people affected have to be encouraged toward a new life style and a new community and to break their dependency.

 

That does not put demands just on professional psychologists, but also on parents and relatives. It is not a matter of saving young people from certain ideological purposes, but to teach them to be able to ask about ideas and ideologies for themselves. In the long term, that is the best protection against manipulative influence.

53

What to do?

What to do?

What is important in judging a group

 

What to do when one comes into contact with a group but is not sure how to evaluate it? In this case you should carefully review what the group preaches before you make a move toward becoming a member. The following check list will help you in doing that:

 

Is the world on a collision course with catastrophe and only this group knows how we can save it?

Does the group have a patent recipe for solving all problems? Are the teachings of this group described as any kind of science?

Is the worldview of the group perplexingly simple and does it seemingly explain any problem?

Is there a strong dependency of the members on a „charismatic” leadership figure (master / guru / father / mother) or upon hierarchy which rules authoritatively which cannot be more closely defined from below?

Does thinking occur solely in „black-white” categories?

Is established science or any rational thought rejected?

Is little or no criticism permitted in the community?

Are questions dodged or are the answers postponed to a later time?

Are books and newspaper reports rejected or at least ignored by the group concerned? Is criticism and rejection from outsiders regarded as proof that the group is right?

Is there a lack of openness or lack of transparency in regards to financial demands made on the members?

Is an attempt being made at isolation or dependency in scheduling daily meetings or using certain books or films or by forbidding contact with friends or relatives?

54

Effects and Consequences

Are members put under pressure to reveal intimate details of their lives?

Do potential applicants get hints of a kind of „secret teaching”?

Are there frequent conflicts in the group’s environment, such as personnel conflicts between present and former members? Are there legal conflicts with official agencies and other public establishments?

Does the highest goal consist of doing yet more work for this community?

Is there noticeable pressure to recruit members as quickly as possible?

 

Important: naturally, one group will not meet all these criteria. Caution is advised when several of these questions must be answered in the affirmative.

What to do when others are affected?

 

In case a person in your environment is obviously in the area of a „sect’s” influence, you should react quickly and carefully. You will read the legal alternatives in the next section. How you behave in your personal contact with the person concerned (with their children, spouse, a relative or friend) is also extremely important. Heed the following advice:

Do not reproach yourself in any way! Self-reproach is preprogrammed, especially when dealing with your own child or spouse. If you want to constantly beat yourself over the head about something wrong you have done, that will not help anyone. On the contrary, that only weakens your own position because you will always be waiting on the words from the person affected which will save you from your own self-accusations. Experts describe this situation as „co-dependency.” The fact of the matter is that the relationship to the person affected is at highest risk: loss, separation or divorce – you have to be completely aware of these consequences. Even if that may sound „brutal”: do not let the person concerned turn into the sole content of your life. Get your own life in order. That is the important basis for personal strength. Only then will you be able to sensibly help the person in question.

55

What to do?

Your affection is important! Even if you disapproved of the group which the person belongs to: show the person that you will not stop loving or giving them affection. Make sure that contact is not broken. Make your personal relationship the topic of conversations and not their current organization. If the involved person is your child and is underage, you should quickly and consistently make use of your parental rights: you could also seek assistance from the police if the group concerned does not stop recruitment or persecution, as the case may be.

Do not ever give up on the person! The love, affection and trust which you give your child or a spouse have made an impression upon this person. In the long-term, this cannot be erased by refined techniques.

State your position! In speaking with the person, you should always present your standpoint. He who fears that a „straight front” will break the last connection is mistaken. Wishy-washy agreement will not help anybody. Maintain your ability to engage in dialogue, and state your opinion clearly and honestly. In doing that, however, avoid reproach („If only you would have …”). Let the person tell you what is happening. Perhaps that will also be the important opportunity he has to reflect on his own behavior. He will not have time or opportunity to do that in his group.

Never use forceful methods! Avoid measures which use force to get the person out of the influence of the „sect” (e.g., „deprogramming”). Those are not only criminal, but extremely dangerous. The person has not noticed how he has come to be under the influence of the group nor how he has successively been shedding his own personality. The person’s individuality which is already at extreme risk could be entirely destroyed by deprogramming.

After he departs the group, you should still – insofar as the person has been seriously destabilized – seek cooperation from experienced psychologists who can work together with the person on healing his mental wounds. Avoid any kind of pressure in the event that their efforts are not successful: the stronger the pressure from them, the stronger will be the resistance of the person in question.

56

Effects and Consequences

Careful with your gifts! Give the person neither money nor valuables. Often these types of presents do not end up in their own hands, but in those of the group.

Collect information. Take the trouble to get as much information as possible about the group (newspapers, books, also see literature tips in the appendix to this booklet). You should absolutely take a look at the information which is offered in the counselling centers. This information will help you in your assessment of the situation and in any type of conversation with the person affected. It would also be important and helpful if you would go to a meeting of the group. In doing so, do not rely solely on their wealth of evaluations, but also include factually based data.

Document everything! Document all events and dates concerning the person in the group (first contact, advertisement, moves, etc.). Also write down all names, addresses and telephone numbers having to do with the activities of the person in the group. This could provide important help in agency and court activities.

Get counselling! In Austria, there are numerous counselling establishments available. There you can get free counselling anonymously, find out what to do and what alternatives you have. Expect actual tips and information, not miracles. Naturally, you can also join a self-help group. You are not alone with your problems. You will find addresses and telephone numbers of counselling establishments in the appendix of this booklet.

57

What to do?

What to recommend to interested people

 

If people in your vicinity announce an interest in joining an organization, be sure and share the following advice with them:

Money put into the group will not be easily refunded;

One signature is all it takes to obligate oneself;

Always keep your own personal documents (passport, registration, etc.);

Explicitly make sure that you are sufficiently insured for accident or illness;

Everyone has a right to take back one’s own decision to join at any time. Opinions may change. Anybody has the right to leave a group of this type at any time

What are the state’s protective instruments

 

In our national state, there are various alternatives at your disposal which offer citizens protection from dangers to their freedom and fortune which could emanate from „sects” or objectionable cults:

 

Criminal Law as Protection

Criminal law can be applied to crimes such as fraud, contractual deception or – in extreme cases – duress or deprivation of liberty. A difficulty which can arise is that the victim is no longer in the position to appear in court as a party or as a witness because of a loss of will or because of existing psychopressure. Another problem is the circumstance that crimes can only be applied against individuals. That excludes a complaint against an entire group or against an association. Many potential perpetrators themselves are only „small fry” who are also under psychic or economic pressure. Therefore it is almost never possible to get at the men in the background of the large, internationally active „sect business.”

58

Effects and Consequences

 

Civil Law as Protection

Economic disadvantages which may be caused by these types of groups can be redressed with civil law. Examples of this are the demand for refund of inappropriately expensive course fees or „handling costs.” Naturally, being able to prove the case plays a role: if money exchanges hands without a receipt, refund is then difficult.

 

Problems with labor and social security laws also regularly appear when members of these types of groups give up their career to go to work for the group. Does compensation exist for services performed? Are the staff members receiving social security benefits? Is there a work protection plan?

 

„Sects” which exploit their members as part of the work force also profit in this area when members are timid about representing their own rights. When one is „with it” enthusiasm overwhelms the need for security; one who has left often has the desire to not have anything to do with the group anymore, or simply has fear of reprisals.

 

Family and Guardian Laws as Protection

More and more frequently family courts are deciding on suits for divorce, child custody or visiting rights which are characterized by one of the parents’ membership in a „sect.” Membership by itself does not present a basis for divorce nor for the court to deny custody of the child. The facts reviewed include whether this membership and particularly its associated practices and methods may lead to a conscious alienation, and therefore a break-up, in the marriage which would lead to divorce, or whether they may put the children at risk. In all legal custody measures, in particular the award or revocation of custody and visiting rights, the legal position is always to put the welfare of the child at the central point. If a child who was integrated with his environment and with his circle of friends were to be torn away from his environment by the membership of a (separated) parent in a „sect” and put into a culturally alien society not suited to his age group and development, then that would comprise a very strong argument that the custody of this child should be awarded to the other parent,

59

What to do?

 

who would assure continued harmonious development in a normal life environment insofar as the personal relationship to this parent remained intact.

 

Information and Counselling as Protection

Naturally, information on objectionable groups in advance provides effective protection. With every report which is forwarded by a person who has been affected or his relatives to the counseling centers, the knowledge about the actual practices of the conflict-carrying organization becomes more precise. This is an unavoidable provision for supporting others. In addition, counseling centers advise which legal steps have been taken successfully and which have been taken in vain.

What to do after leaving

 

Problems do not stop after one has left a „sect.” Their psychic situation is extremely difficult. The more strongly one has identified with the current organization, the greater the problem there is in finding one’s way back to family and society. Psychologists have found the following difficulties which can characterize the period after one leaves a group:

Aggressiveness and hostility

Inability to communicate or concentrate

Sexual difficulties

Alteration of awareness, loss of a feeling of reality

Backslide of overall development

Inability to deal with reality (symptom of „hospitalism”)

Immense feeling of guilt (caused from the feeling of having betrayed ones „brothers and sisters”

Anxiety

 

Problems are less intense only in cases where separation from the group took place under amicable circumstances. Former members of this type of group have withstood the test with the following therapy steps:

60

Effects and Consequences

 

Regeneration: As a first step, the person in question must have to opportunity to find himself again – without annoyances. Recuperation and rest are on the program. The family or relations have to be forewarned that the person will be difficult, closed or even aggressive. In no case may they be left alone with their fears and feelings of guilt. Listening is necessary, and support by family therapy is advantageous.

 

Reconstruction of one’s own way: It is important that the people have the opportunity to talk through their way in the organization with an experienced counsellor. By doing that, most find it easier to accept their past and make it possible to cope.

 

Working through it: Because of the background of familiarity with the group, the traumatic experiences which occurred in the group have to be talked through. In this phase it is typical that visible reversions appear. The feelings of freedom can soon give way to feelings of guilt which will cause the person to yearn for the group again. Therefore conscious support is necessary. The person has to be made aware of the possibility of such reversions in advance. The more the psychic recuperation has progressed, the greater the intervals between reversions. Every reversion which has been successfully worked through improves the stability of the psychic equilibrium gained through therapy.

 

Consolidation: When the first crisis after leaving the organization has been successfully handled, the person can then work on constructing a new professional identity and constructing personal relationships. Naturally this is important because these areas were neglected during the time of group membership. Social therapeutic help and family support are important in doing that. Therapy is concluded when the person has managed to gain a new group of friends, obtain a satisfactory professional position and find the life for which he had sought in vain in the group: according to a self-determined and a self-responsible meaning in life.

61

 

[The original German document contains titles of German-language literature and addresses of counselling and information centers in Austria.]

 

 

http://www.lermanet.com/cisar/germany/books/990913b.htm

 

 

 

 

Dzisiejsze czasy wymagają od nas nadążania za rozwojem technicznym i stawianymi przez niego warunkami, byśmy stawali się konkurencyjni i ciągle poszukiwali nowych wyzwań. W tej nowoczesnej wizji społeczeństwa informacyjnego powoli rozmywa się rodzina, która pełniła dotychczas najważniejsze egzystencjalne funkcje wobec jej członków.

 

 

 

 

 

Sytuacja wymusza, abyśmy jak najwięcej czasu spędzali poza domem, który coraz częściej staje się noclegownią. Z powodu licznych zajęć i wynikającego z tego zmęczenia brakuje czasu i chęci na podtrzymywanie relacji między poszczególnymi członkami. W życiu emocjonalnym powstaje luka i szczególnie młode pokolenie, przeżywające problemy związane z okresem dojrzewania, zaczyna poszukiwać na własną rękę akceptacji i bezpieczeństwa poza domem rodzinnym. Naprzeciw tego typu potrzebom wychodzą nowe ruchy parareligijne i sekty.

 

Obecnie szacuje się, że w Polsce działa około 300 grup o takim charakterze. Z sektą zetknąć się można właściwie wszędzie, dlatego rodzice powinni bacznie obserwować, z jakim środowiskiem związuje się ich dziecko. Tylko atmosfera akceptacji i dialogu oraz odpowiednio wczesna interwencja ze strony rodziców może zapobiec dramatowi uwikłania w sektę. Rodzice muszą być świadomi, że największym błędem, jaki popełniają potencjalni adepci sekty, jest przekonanie, że sami decydują o tym, czy związać się z daną grupą. Do sekty “nie wstępuje się”, ale pada się ofiarą licznych socjotechnik i psychomanipulacji.

 

Jedna z członkiń Świątyni Ludu, Jeannie Mills, pozostawiła tekst, który bardzo adekwatnie odzwierciedla mechanizmy werbowania: Spotykasz najbardziej przyjaznych ludzi na świecie, którzy wprowadzają cię do najserdeczniejszej grupy, jaką możesz sobie tylko wyobrazić (…), przywódca wydaje ci się osobą najbardziej oświeconą, uprzedzająco grzeczną, pełną współczucia i zrozumienia (…), dowiadujesz się, że celem grupy jest coś, czego spełnienie nie wydawało ci się możliwe nawet w najśmielszych marzeniach, a wszystko to wydaje ci się zbyt piękne, aby być prawdziwe. I rzeczywiście: to zbyt piękne, by mogło być prawdziwe.

 

Metod werbunkowych jest bardzo dużo i dlatego sekta stosuje je w zależności od sytuacji czy osobowości adepta. Po pierwsze diagnozuje się, z jakim typem człowieka i jakimi problemami ma się do czynienia. Służą temu specjalnie prowadzone rozmowy z potencjalnym adeptem lub podsuwane ankiety, w których oficjalnie chodzi o ocenienie jakiegoś zjawiska, a mniej oficjalnie – o dokładne rozpoznanie człowieka i dostosowanie do jego osobowości taktyki werbunkowowej. Specjaliści od werbunku stosowanego w sektach wyróżniają trzy kategorie: wpływu emocjonalnego, kamuflażu i autorytetu. Na uległość wobec bombardowania miłością ze strony sekt są narażone osoby, które we własnych rodzinach lub otoczeniu nie doznały ciepłej, pełnej akceptacji atmosfery, znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej lub osoby silnie zaangażowane w działalność małych, charyzmatycznych grup duszpasterskich. Na drogach takich osób stają nagle oddani przyjaciele, życzliwie nastawione grupy lub zainteresowany problemami znajomy i wszystkim tym osobom zależy na uszczęśliwieniu przyszłego adepta.

 

 

 

Młodzi ludzie często przeżywają wielkie miłości, tworzą własne wizje ulepszania świata, poszukują stałości i aprobaty ze strony znaczących dla nich osób. Trzeba pamiętać, że sekty bardzo dobrze mają opanowane wszelkie psychologiczne mechanizmy. Okres dojrzewania charakteryzuje to, że rodzice powoli przestają być autorytetami dla swych dzieci, wręcz spotykają się z negacją tego, co im oferują. Młodzież poszukuje nowych autorytetów, dzięki którym będzie mogła porządkować własny świat emocji i wartości.

 

Działalność i mechanizmy uzależniania sekt wywołują wiele spekulacji. Autorzy publikacji na ten temat akcentują różne elementy. Na szczególną uwagę zasługują sposoby manipulacji. Obecnie odchodzi się od określenia “pranie mózgu” na rzecz terminu “kontrola umysłu”. Zauważa się, że przy pierwszym określeniu ofiara nie ma żadnych wątpliwości, że jest poddawana manipulacji ze strony wroga. W drugim przypadku do zmiany przekonań dochodzi bez używania przemocy fizycznej. Kontrola umysłu wykorzystuje wszelkie techniki manipulacyjne znane z psychologii, dzięki którym osłabia autonomiczność jednostki. W literaturze wymienia się następujące mechanizmy:

Reguła wzajemności, w myśl której wyświadczona przysługa wymaga rewanżu. Polega na obdarowywaniu adepta i wyświadczania mu przysług.

Technika “drzwi zatrzaśniętych przed nosem” polegająca na zmuszeniu adepta do odrzucenia pierwszej prośby; istnieje duże prawdopodobieństwo, że następna zostanie spełniona.

Metoda “stopy w drzwi”; najpierw prosi się o małą przysługę, a po jej realizacji zwraca się z dużo większą prośbą. Odnosi się ona do skłonności ludzi do konsekwentnego zachowania się zgodnie z raz obraną strategią. Metoda ta jest wykorzystywana do formowania nowej tożsamości adepta, gdyż po spełnieniu kilku próśb werbowany postrzega siebie jako zaangażowanego członka grupy. Tendencja do bycia konsekwentnym sprawia, że nieraz jednostki działają wbrew sobie.

Technika “liczy się każdy grosz”, polegająca na tym, że trudno odmówić drobnej prośbie. Nieodpowiedzenie na apel członka sekty przyczynia się do negatywnego obrazu własnej osoby.

Bombardowanie miłością; osoba zwerbowana ma najczęstszy kontakt z osobą, która nakłoniła ją do przyjścia do grupy. Najpierw uzależnia się adepta emocjonalnie, a potem nagle znika zainteresowanie i w celu odzyskania akceptacji będzie on musiał zinternalizować panujące w sekcie normy i wartości.

Techniki związane z osobą charyzmatycznego przywódcy, np. podkreślanie prestiżu za pomocą ubioru, tytułu naukowego czy symbolu luksusu, umiejętności retoryczne powiązane ze sterowaniem emocjami, fanatyzm.

Mechanizmy grupowe: społeczny dowód słuszności, polegający na tym, że grupa pokazuje jednostce, jakie zachowanie w danym momencie jest właściwe, np. zbiorowe samobójstwo członków Świątyni Ludu w Jonestown Gujanie, konformizm, naśladowanie, stosowanie nagród i kar, zjawisko grupowego myślenia wyzwalane jednolitością zachowań, ubioru, bliskością fizyczną.

 

 

 

 

Sekty kontrolują bardzo ściśle życie i wszelkiego rodzaju działania podejmowane przez poszczególnych członków. Kontrola obejmuje zachowania, informacje, z jakimi styka się wyznawca, myśli oraz uczucia. Warto pokrótce przedstawić, w jaki sposób owo kontrolowanie przebiega i do czego się sprowadza.

 

Kontrola zachowania, polega na dokładnym ustaleniu codziennej aktywności, zagospodarowaniu całego czasu, stosowaniu kar i nagród, sztywnych przepisów i reguł, informowaniu o wszystkich swoich decyzjach wyższych w hierarchii. Często wyznawcy pozbawiani są własnych funduszy, w wyniku czego mają ograniczone pole manewru.

 

Kontrola informacji odbywa się w drodze fałszowania wiadomości, ograniczenia dostępu do innych źródeł niż sekciarskie, podziału informacji na zasadzie kontrastu na te pochodzące z sekty i z zewnątrz, szpiegowania innych członków, natrętnego propagowania informacji, nieetycznego wykorzystywania spowiedzi oraz bezwzględnego posłuszeństwia i podporządkowania.

 

Kontrola myśli, polega na wywołaniu postrzegania świata w kategoriach biało-czarne, posługiwaniu się specyficznym językiem, manipulowaniu wspomnieniami, posługiwaniu się hipnozą, zachęcaniu do tylko “dobrych myśli”, wyciszaniu myśli za pomocą śpiewów, medytacji, modlitwy, powtarzaniu mantr, odrzuceniu wszelkiego krytycznego myślenia.

 

Kontrola uczuć, jest związana z nieustannym wywoływaniem fobii, poczucia winy, ustawicznym wzbudzaniem i manipulowaniem uczuciem lęku, przekonywaniem wyznawców, że wszelkie problemy mają źródło w nich a nie grupie, kierowaniem intymnością wyznawców, publicznym wyznawaniem grzechów.

 

Rodzice często nie zdają sobie sprawy, jak bardzo sekty niszczą psychikę człowieka i zniewalają. Wyuczone mechanizmy uniemożliwiają normalne funkcjonowanie w społeczeństwie. Wyznawcy są przekonywani, że ich najbliżsi będą robić wszystko, aby ich powstrzymać przed służeniem jedynej Prawdzie. Tylko oni są wybrani, a wszyscy pozostali są pod wpływami systemu, czyli szatańskich sił. Kontakty z rodziną ogranicza się do minimum i próbuje zniszczyć wszelkie więzy emocjonalne. Zaszczepia się nienawiść do wszystkiego, co nie jest związane z grupą i jej wizją świata. Scaleniu więzi z grupą służą nakazy wchodzenia w związki małżeńskie między członkami.

 

Powoli dla wyznawcy zaczyna liczyć się jedynie to, czego zażyczy sobie przywódca. Wszystkie grupy o charakterze destrukcyjnym będą dążyć do podporządkowania adepta i zmuszenia go, aby realizował wyznaczone przez sektę cele i zadania. W tym celu pozbawia się wyznawców możliwości podejmowania jakichkolwiek samodzielnych decyzji i kontroluje się ich każdy ruch. Jedynym źródłem wiedzy staje się doktryna sekty i tylko ona wyznacza zakres działań. Wszelkie interakcje są dokładnie obwarowane zasadami i nakazami, dlatego po dłuższym pobycie w sekcie człowiek ma wielkie trudności z nawiązywaniem kontaktów z ludźmi; stosowane w sekcie śpiewy i medytacje mają na celu wytworzenie u adeptów bezwarunkowego odruchu. Gdziekolwiek będą przebywać, zetknięcie się z podobną melodią czy technika medytacji będą wywoływać wspomnienia związane z sektą. Jest to pewien rodzaj uzależnienia psychicznego.

 

Sekty, aby podkreślić własną indywidualność, posługują się specyficznym językiem. Wyznawcy z czasem przestają myśleć i stosować powszechnie używane symbole, a w konsekwencji tracą kontakt z rzeczywistością. W przypadku powrotu do domu czują się zagubieni i niezrozumiani. Wśród skutków pobytu w sekcie nie można pominąć wszelkich konsekwencji zdrowotnych. Większość grup stosuje różnego rodzaju diety mające na celu oczyszczenie organizmu i ducha. Adepci są pozbawiani składników odżywczych. Dzięki temu ich organizm pracuje na zwolnionych obrotach i łatwiej przyswaja nieraz niespójne wiadomości. Często plany dnia przewidują niewiele czasu na odpoczynek i sen, a długotrwałe wykłady i obrzędy jeszcze bardziej wyczerpują i tak nadwątlone siły. W efekcie tych zabiegów ludzie powoli obojętnieją na otaczające je bodźce a ich umysł przyjmuje ich zupełnie bezrefleksyjnie. Do apatii albo załamania nerwowego niewiele brakuje.

 

Sekty pozostawiają zawsze spustoszenie w organizmie człowieka, tym bardziej gdy jest to młoda osoba, która nie ma jeszcze skonkretyzowanego światopoglądu. Rodzice muszą być cały czas w pogotowiu, rozwiązywać na bieżąco problemy dorastających dzieci i znać mechanizmy działania sekt. Tylko wtedy będą mogli uchronić dziecko i własną rodzinę przed tragedią. Spotkać sektę można bardzo łatwo, ale skutki tego spotkania mogą być dalekosiężne. Tragizm uwikłania w sektę przedstawił nieżyjący Marek Kotański: Leczenie dzieci indoktrynowanych przez sekty, wymaga bardzo dobrej wiedzy psychologicznej. Nie może się go podjąć zwykły terapeuta. Ofiary sekty są jak kawałki lodu, trzeba postępować z nimi ostrożnie.

 

 

 

Joanna Wnęk

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

 

 

 

Freedman i Frazer (1966), wyniki:

Czynnikiem zwiększającym uległość wobec trudnego do spełnienia żądania jest wcześniejsza uległość wobec mniejszej łatwej do spełnienia prośby; istnieje tendencja, wskazująca, że samo wyrażenie zgody na spełnienie małej prośby, bez faktycznej jej realizacji, może zwiększyć uległość wobec znacznie większego żądania; sam kontakt z osobą, która później zwraca się z trudnym do spełnienia żądaniem, nie wpływa na wzrost uległości wobec tego żądania; skuteczność tej strategii utrzymuje się nawet wtedy, gdy autorami obu próśb są inne osoby i gdy małą oraz dużą próbę dzieli długi okres; jednym z warunków zwiększających efektywność omawianej techniki jest podobieństwo treściowe między prośbami oraz podobieństwo form aktywności podejmowanej w celu ich spełnienia;

 

Zuckerman, Lazzaro i Waldgeir (1979);

Jeśli spełnieniu pierwszej, małej prośby towarzyszy obietnica nagrody, to uległość wobec dużej prośby zmniejsza się nawet do poziomu niższego, niż notowany w grupie kontrolnej! ? wynika to z teorii autopercepcji (Bem, 1972) (do zmian w sposobie spostrzegania samego siebie (w tym wypadku jako człowieka chętnie spełniającego prośby) może dojść tylko wtedy, gdy zachowanie, będące podstawą wnioskowania o własnych dyspozycjach, nie ma wyraźnego uzasadnienia sytuacyjnego). Zatem: najwyższą uległość wobec dużej prośby wykazują osoby, które spełniają małą prośbę zupełnie bezinteresownie;

 

Goldman, Seever & Seever (1982);

Efekt polegający na zwiększeniu uległości, uzyskiwany za pomocą stopy w drzwiach, ulega wzmocnieniu w grupie osób, którym po spełnieniu pierwszej (małej) prośby przypisze się pozytywną etykietkę oraz ulegnie osłabieniu u osób otrzymujących negatywną etykietę po spełnieniu tej prośby w porównaniu z osobami, które nie otrzymują żadnej etykiety po wykonaniu pierwszego żądania;

 

Seligman, Bush, Kirsch (1976); Cialdini, Ascani (1976; Rittle (1981);

Jeśli pierwsza prośba jest zbyt mała, to efekt wzrostu uległości wobec następnych, większych żądań, nie występuje lub jest wyraźnie słabszy; wydaje się, że zbyt mała pierwsza prośba daje osobom badanym podstawę do dokonania atrybucji zewnętrznej zamiast wewnętrznej własnego zachowania w obliczu tej prośby – o.b. mogą sądzić, że prawie każdy na ich miejscu zachowałby się podobnie;

 

DeJong & Musilli (1982);

Jeśli osoby proszone o coś łatwego do spełnienia sądzą, że podlegają zewnętrznej presji, to dokonują one zewnętrznej atrybucji przyczyn swojego zachowania, co blokuje proces autopercepcji; w konsekwencji, jeśli prośbie o spełnienie trudniejszego życzenia nie towarzyszy zewnętrzny nacisk, to nie należy oczekiwać uległości wobec tego żądania;

 

Dwie Stopy w Drzwiach, Czyli Maksymalizacja Uleglości

Istnieje sposób modyfikacji klasycznej techniki stopy w drzwiach, znacznie zwiększający jej skuteczność. Modyfikacja ta polega na wprowadzeniu między małą i dużą prośbę jeszcze jednego pośredniego pod względem stopnia trudności, żądania. U podstaw tego zabiegu leży założenie, że u osoby, która w wyniku własnej uległości wobec łatwej do spełnienia prośby zaczyna spostrzegać siebie jako człowieka uczynnego, percepcja ta powinna zostać wzmocniona przez następny akt uległości, potwierdzający niejako poprzedni wniosek na temat własnej osoby.

 

Drzwi Zatrzaśniete Przed Nosem, Czyli Technika Odmowy – Wycofania

Technika ta jest pozornie podobna do stopy w drzwiach. Tutaj jednak jako pierwsze stosuje się żądanie ekstremalne, takie, które prawie na pewno spotka się z odmową, a następnie występuje się z nieco mniejszą, właściwą prośbą. Zatem dochodzi się tu do celu przez postawienie człowieka w sytuacji, w której musi on odmówić (ze względu na zbyt wysokie koszty) spełnienia pierwszej prośby. Działa tu norma wzajemnych ustępstw, sterująca zachowaniem ludzi w sytuacji interakcji społecznej. Badacze odwołują się także do regulacyjnego wpływu negatywnych emocji, nazywanych często poczuciem winy, których źródłem jest odmowa spełnienia pierwszej prośby. Inna hipoteza głosi, że druga – właściwa – prośba, porównana z żądaniem ekstremalnym, wydaje się na zasadzie kontrastu znacznie łatwiejsza niż wtedy, gdyby wystąpiła samodzielnie, i dlatego jest częściej spełniana.

 

Drzwi Zatrzaśnięte Podwójnie Przed Nosem

Jest to rozbudowana forma strategii zatrzaśniętych drzwi. Jeśli pojedynczy akt ustępstwa w postaci rezygnacji z bardzo trudnego do spełnienia żądania na rzecz prośby mniejszej wywołuje napięcie motywacyjne do odwzajemnienia ustępstwa, co przejawia się w wyrażaniu zgody na mniejszą prośbę, to dwa kolejne ustępstwa partnera interakcji zwiększą to napięcie i doprowadzą do wzrostu uległości. Dlatego też jest to bardziej efektywna technika zwiększania uległości w porównaniu z jej klasyczną wersją.

 

Niska Pilka

Strategia ta polega na spowodowaniu, by człowiek z własnej woli podjął decyzję dotyczącą jakiegoś zachowania skierowanego na określony cel – raz podjęta decyzja nie ulega już zmianie, nawet wtedy, gdy sytuacja zmienia się na tyle, że koszty osiągnięcia danego celu znacznie się zwiększają. U podstaw skuteczności tej techniki leży psychologiczny mechanizm zobowiązania (człowiek spostrzegający swą decyzję dotyczącą podjęcia jakiegoś zachowania jako niezależną od czynników zewnętrznych, jako wybór dokonany w warunkach swobody przypisuje sobie odpowiedzialność za osiągnięcie zamierzonego celu; – odpowiedzialność ta jest mediatorem trwania przy raz podjętej decyzji). Istotnym warunkiem efektywności niskiej piłki jest to, aby z małą i z dużą prośbą zwracała się do człowieka zawsze ta sama osoba.

 

Wzbudzanie Poczucia Winy, Czyli Uległości Jako Pokuta

Procedura ta polega na wywoływaniu u człowieka poczucia winy za negatywne konsekwencje jego własnego postępowania, a następnie zwróceniu się do niego z prośbą o zrobienie czegoś, co jest właściwym celem manipulacji .

Wzrost uległości pojawia się tylko wtedy, gdy spełnienie prośby nie wymaga spotkania się z osobą, która była ofiarą wyrządzonej szkody < Freedman, Wallington i Bless,1967>

 

Propozycja (Cialdini i Schroeder,1976), by nie zwracać się do człowieka z bezpośrednią prośbą, lecz zamiast tego dać mu do zrozumienia, że nawet najmniejsza pomoc z jego strony, nawet symboliczne działanie ma w danej sytuacji znaczenie.

 

Procedura Scenariusza, Czyli Absurd Fantazji

Podstawę do stworzenia tej techniki dały wyniki badań Carrolla (1978), które pokazały, że ludzie po wyobrażeniu sobie zajścia pewnych zdarzeń w życiu społecznym zgodnie z dostarczonym im dostarczonym scenariuszem zaczynają wierzyć, że zdarzenia te w przyszłości rzeczywiście wystąpią. U osób tych rośnie subiektywne prawdopodobieństwo zajścia zdarzeń, które sobie wyobrazili. Wynika to z reguły dostępności psychicznej (wg Tverskiego i Kahnemana), mówiącej, że ludzie są skłonni przeceniać prawdopodobieństwo zdarzeń najłatwiej dostępnych poznawczo, to znaczy takich, które dobrze się zna, pamięta, które łatwo sobie wyobrazić, które są dla podmiotu jasne i zrozumiałe. Strategia ta polega na dostarczaniu człowiekowi scenariusza, w którym on sam wykonuje jakieś działanie i sprawieniu, aby wyobraził on sobie całą tę sytuację zgodnie z dostarczonym mu scenariuszem.

 

Osobowość Manipulatora

Makwiawelizm – Postawa mająca na celu wywieranie zamierzonego wpływu na innych, charakteryzująca się cynizmem, brakiem skrupułów, zakładająca, że nie warto się przejmować normami społecznymi, należy podporządkować sobie innych schlebiając im, stosując podstęp, przymus, ukrywając swoje prawdziwe intencje.

 

Richard Christie i inni stworzyli Model Osobowości Makiawelistycznej, wskazującej na gotowość do manipulowania innymi. Podstawą badań nad tą osobowością było stworzenie Skal Mach, które zawierały zbiór poglądów Machiavellego. Dotyczyły one twierdzeń negatywnie oceniających innych, wskazówek na temat manipulowania innymi, kwestionowania zasad moralnych itd. Przeprowadzono szereg badań mających wykazać związek między podzielaniem tych poglądów, a tendencją do manipulowania innymi.

 

Wyróżniono:

osoby o wysokich wskaźnikach makiawelizmu – grupa WM (wyniki powyżej średnich na skalach Mach), mają tendencje do manipulowania innymi

osoby o niskich wskaźnikach -), grupa NM (wyniki poniżej średnich na skalach Mach), wykazują ograniczone tendencje do manipulowania.

 

Co wpływa na efektywność działania osób o różnych wskaźnikach Mach i jakie cechy się wtedy ujawniają?

 

Kategorie Sytuacji

face-to-face – kontakt “twarzą w twarz”

Gdy sytuacja wymaga sprawnego manipulowania partnerem e relacji bezpośredniego kontaktu.

 

Osoby o tendencjach do manipulowania (grupa WM)

 

– Koncentrują się na głównym celu

– Łamią normy współdziałania

– Zniekształcają podawane informacje

– Wyrażają więcej przykrych komentarzy

– Wymierzają sroższe kary

– Wykazują podejrzliwość

– Wykazują większy stopień zadowolenia z pełnienia roli manipulatora

 

Osoby o niskim wskaźniku wg skali Mach

 

– Koncentracja na partnerze i przebiegu interakcji

 

Improwizacja

Gdy sytuacja nie jest określona, a efektywność działania zależy od pomysłowości manipulatora w sterowaniu ludźmi i sytuacjami.

 

Osoby o tendencjach do manipulowania innymi

 

– Zwiększają gotowość do inicjowania manipulacji

– Chętniej tworzą korzystne układy, mające na celu polepszenie ich własnej sytuacji

– Odrzucają propozycję związków, które nie zmieniają na korzyść ich sytuacji

 

Osoby z grupy, NM

 

– Nie zwiększa się ich gotowość do manipulowania partnerem czy sytuacją

– Cele społeczne są ważniejsze niż osiąganie dominacji nad innymi

 

Emocje

Gdy w sytuacji występują czynniki emocjonalne, angażujące własne przekonania, lub neutralne – nie związane z celem głównym.

 

Osoby o tendencjach do manipulowania innymi

 

– Uważają osiągnięcie własnego celu za ważniejsze niż postępowanie zgodnie z zasadami etyki

– Gdy występują przeszkody przy realizacji celu – nie ulegają dezorganizacji, są odporni na działanie czynników ubocznych, potrafią przekształcić sytuacje pod kątem wyniesienia z nich najważniejszych korzyści

– Wprowadzają sytuacje konfliktowe; chcą wzbudzić poczucie winy u innych

 

Osoby o niskich wskaźnikach makiawelizmu

 

– W momencie konfliktu emocjonalnego – Kłopoty z koncentracją na celu, na rzecz poprawy relacji z otoczeniem

 

Różnice Intelektualne

Osoby o skłonnościach makiawelistycznych powinny być lepiej przystosowane do otoczenia, ponieważ lepiej wykorzystują swoje umiejętności do czerpania osobistych korzyści.

– Badania testowe nad zależnością między poziomem makiawelizmu a poziomem inteligencji wykazały brak związku (IQ, umiejętności werbalne itd.).

– W rzeczywistości osoby o różnych wskaźnikach makiawelizmu w zależności od kontekstu mogą zachowywać się podobnie, nawet jeśli w warunkach eksperymentu było inaczej.

 

http://www.psychologia.xmc.pl/techniki-manipulacji/